Bebeklikte yapılan demir profilaksisinin demir eksikliği gelişimini önleme ve psikomotor gelişim üzerine etkisi

Bebeklikte yapılan demir profilaksisinin demir eksikliği gelişimini önleme ve psikomotor gelişim üzerine etkisiPek çok gelişmekte olan ülkede olduğu gibi Türkiye'de de demir eksikliği anemisi (DEA) çok sayıda çocuğu etkilemektedir. Türkiye'den yapılan bazı çalışmalarda anemi sıklığının %48 ve 75 arasında değiştiği bildirilmiştir. Bu çalışmanın amacı bebeklerde anemi için risk faktörlerini incelemek, zamanında doğan bebeklerin 12. ayda demir durumunu değerlendirmek, demir desteğinin demir eksikliği (DE) ve DEA'sinin gelişimini önleme ve gelişimsel test skorları üzerindeki etkisini incelemektir. Çalışmaya Ocak- Aralık 2005 tarihleri arasında zamanında doğmuş, Gazi Üniversitesi Tıp Fakültesi sağlam çocuk polikliniğinde 1 yaşına kadar düzenli takipleri yapılan, herhangi bir kronik hastalığı olmayan 400 bebek alındı. 400 vakanın cinsiyetlerinin dağılımı 213 erkek (%53,3), 187 kız (%46,7) idi. Bu vakaların hepsine 4. aylarından itibaren 1mg/kg/gün dozunda demir desteği önerilmişti. Bu vakaların 1 yaş kontrolünde yapılan DE anketi ile ailelerin sosyoekonomik ve demografik özellikleri, süt çocuğunun beslenme alışkanlıkları, önerilen demir profilaksisini kullanıp kullanmadığı saptandı. Kontrollerde bebeklerin antropometrik ölçümleri, ayrıntılı fizik muayeneleri ve zamanı geldikçe aşıları yapıldı. Demir durumunu değerlendirmek için tam kan sayımı, ferritin değerleri ölçüldü. 10,5 gr/dl altında Hb, 70 fentolitre(fl) altında MCV, 15 ng/ml ve altında ferritin, 14.5% üzerinde RDW, %33 altında Htc değerlerinden en az ikisine sahip olanlar DEA; yalnız serum ferritin düzeyi 15 ng/ml'nin altında olanlar DE alarak değerlendirildi. Verilerin analizi SPSS for Windows 11,5 istatistik paket programında yapıldı. İstatistiksel karşılaştırmada sürekli değişkenler için t testi ve varyans analizi, kesikli değişkenler için ki-kare testi kullanıldı. Demir düzeyleri hakkında bilgisi olmayan bölüm psikoloğu tarafından Bayley II Bebekler İçin Gelişim Ölçeği (BBGÖ) tüm bebeklere yapıldı. BAYLEY II sonuçları Kolmogrow-Smirnov testi kullanılarak analiz edildi. Çalışmaya dahil edilen bebeklerin ortalama Hb değeri 12.1 ±1.1 (6.1-15), ortalama ferritin değeri 26.3±32.7 (1-480) olarak bulundu. Çalışma grubunda anemi prevelansının %7, DE prevelansının %36,8 olduğu görüldü. DE gelişimini etkileyen faktörler arasında annelerin doğum aralıklarının sık olması, inek sütüne 1 yaştan önce başlanması, önerilen demir profilaksisine uyumsuzluk, erkek cinsiyet, ailenin gelir düzeyinin ve bebeğe bakan kişinin eğitim seviyesinin düşük olması gösterildi. Onikinci aydaki demir durumu üzerinde çok belirgin bir olumsuz etkisi olan inek sütünün erken başlanması en önemli diyetsel faktör olarak gösterildi. Demir eksikliği olan bebeklerde BBGÖ II ile zihinsel ve motor test puanlarının daha düşük olduğu bulundu. Sonuç olarak DEA'nin ülkemizde bebek ve çocuklarda çok yaygın olması ve bilişsel işlevleri olumsuz yönde etkilemesi nedeni ile, DEA'nin önlenmesi için uygun beslenme önerileri ile (ilk 6 ay sadece anne sütü verilmesi, ilk 1 yaşta inek sütü başlanmaması, anne sütü verilemiyorsa demirle zenginleştirilmiş formulalarla beslenmesi) birlikte gerekli demir desteğinin 4. ayda başlayarak 2 yaşa kadar devam edilmesi ve DE taramasının 9-12 aylar arasında yapılması gerekmektedir.Anahtar Kelimeler: Demir eksikliği, demir profilaksisi, Bayley Bebekler İçin Gelişim Ölçeği II