Belâgat ve psikoloji ilişkisi

Belâgat ile psikoloji arasında doğal bir ilişki vardır. Bu ilişkinin sürecini insanlık tarihiyle başlatmak mümkündür. Çünkü her iki disiplin, insanı ve insanın psikolojik süreçlerini merkeze almaktadır. Bu ortak payda, onları birbirine yaklaştıran en temel ve en güçlü bağdır. Daha açık bir ifadeyle yetenek, yaratıcılık, zevk, estetik, etkinlik, iç güdü, hayal, ilham, duygu, düşünce ve ikna gibi insanla iltisaklı psikolojik olgular, her iki disiplini aynı noktada buluşturan temel bazı unsurlardır. Bu da söz konusu ilişkinin çeşitli açılardan tetkik edilmesini iktiza eder. Bunun yanında İslam dininin temel kaynakları olan Kur'ân-ı Kerîm ve Hadis-i Şeriflerle birlikte diğer edebî metinlerdeki psikolojik yansımaları tespit etmek, bu metinler üzerinde psikolojik değerlendirme ve yorumlar geliştirmek belâgat-psikoloji ilişkisini anlamlı kılan önemli gerekçelerdendir. Bu noktadan hareketle mevcut çalışmada belâgatin başta duygu, düşünce ve davranış olmak üzere psikolojik süreçlerle ilişkisi ele alınmıştır. Özellikle klasik literatürde yer alan bazı kavramlar ve bulgular dikkate alınarak disiplinler arası temaslar kurulmaya çalışılmıştır. Nitekim ilk dönem belâgat kaynakları incelendiğinde söz konusu ilişkinin yalnızca tespiti değil aynı zamanda bu ilişkinin ne kadar köklü, kadim ve güçlü olduğu, belâgat sanatlarının psikolojiden nasıl beslendiği ve bu sanatların psikolojiye olan katkısı anlaşılacaktır.