Bilgisayarlı tomografilerde doz ölçümlerinin analizi

Bu çalışmada Bilgisayarlı Tomografi (BT) cihazları kullanılarak yapılan görüntülemelerde organ dozlarının dozimetrik olarak incelenmesi ve radyasyon dozlarını minimize etmek için kullanılan yöntemlerin etkinliğinin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. BT, yüksek tanısal doğruluğu nedeniyle yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak, BT'nin yüksek radyasyon dozları ile ilişkili olması, hasta için potansiyel riskleri beraberinde getirir. Çalışma, Siemens Somatom Scope (16 kesitli Çok Dedektörlü BT) cihazında gerçekleştirilmiştir. Yetişkin bir insanı temsil eden Alderson Rando antropomorfik fantom kullanılmıştır. Doz ölçümü için iki yöntem kullanılmıştır. İn Vivo Ölçüm: Lityum florür, magnezyum ve titanyum katkılı TLD-100 çipleri kullanılmıştır. TLD'ler beyin, lens, kohlea, hipofiz, temporal eklem, parotis, tiroit ve meme gibi organlara yerleştirilmiştir. Yazılım ile Tahmin: Monte Carlo tabanlı bir yazılım olan NCICT 3.0 kullanılarak organ dozları tahmin edilmiştir. Ayrıca Koruyucu Ekipman Etkinliğini belirlemek için de ek çalışmalar gerçekleştirilmiştir. Lensler için doku eşdeğeri bolus (0,5 cm kalınlığında) ve alan dışı radyoduyarlı organlar (tiroit ve meme) için 0,50 mm Pb eşdeğer kurşun içerikli koruyucular kullanılmıştır. Kranial BT taramasında elde edilen TLD ölçüm sonuçları değerlendirildiğinde en yüksek soğurulan doz (ortalama 33,0 mGy), primer radyasyona doğrudan maruz kalan ve yüzeye yakın olan lenslerde ölçülmüştür. Sekonder radyasyona maruz kalan tiroit dozu 1,73 mGy, meme dokusundaki ortalama doz ise 0,18 mGy olarak ölçülmüştür. Alan dışı organlarda soğurulan dozdaki bu hızlı düşüş, ters-kare yasası ile açıklanmıştır. 0,50 mm Pb eşdeğer kurşun kalkanlar, saçılan düşük-orta enerjili fotonları etkin biçimde sönümlemiştir. Bu kalkanlar, tiroit dozunda %39,88, meme dokusunda ise %55,56 oranında belirgin ve anlamlı doz azalımı sağlamıştır (p<0,001). Bu sonuçlar, alan-dışı kalkanlamanın doz optimizasyonunda etkili bir araç olduğunu göstermektedir. Doku eşdeğeri bolus materyalinin kullanılması, lens dozunda sınırlı bir azalma sağlamış ve bu azalma istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bu durum, bolusun birincil foton akısını yeterince azaltamadığını göstermektedir. NCICT 3.0 yazılımı tarafından tahmin edilen tüm soğurulan dozların, TLD ölçümlerine kıyasla sistematik olarak daha düşük olduğu gözlenmiştir. Alan içi organlarda (Beyin, Lens, Hipofiz) fark yaklaşık %29–33 civarındayken, alan dışı organlarda (Tiroit, Meme) fark çok daha belirgindir (Tiroit: %76,9, Meme: %72,2). Bu büyük fark, Monte Carlo tabanlı yazılımların cihaza özgü spektral ve filtrasyon etkilerini (özellikle uzak alandaki saçılmayı) tam olarak yakalayamadığını göstermektedir.