Bilim ve sanat merkezi öğrencilerinin resimlerinde toplumsal cinsiyet rollerinin incelenmesi

Araştırmada, toplumsal cinsiyet rolleri, bireylerin sosyal ve kültürel etkileşimleri çerçevesinde şekillenen ve yaşamlarının pek çok alanını etkileyen önemli bir konu olarak görülmektedir. Toplumsal cinsiyet rollerinin özellikle çocuklar üzerindeki etkisi, sosyal bilimler ve eğitim alanında önemli bir araştırma konusu olarak dikkat çekmektedir. Bu bağlamda araştırmada, Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM)'nde bulunan özel yetenekli öğrencilerin, toplumsal cinsiyet rollerine yönelik algılarının incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmanın değerlendirilmesinde, nitel araştırma yöntemlerinden fenomenoloji (olgu bilim) metodu kullanılmıştır. Araştırmanın örneklemi, Orta Karadeniz Bölgesi'nde bulunan bir Bilim ve Sanat Merkezi'nde öğrenim gören 9-12 yaş grubunda, 3. 4. 5. ve 6. sınıf düzeyindeki 22 öğrenciden oluşturulmuştur. Araştırmada veri toplama aracı olarak, çiz-anlat tekniği kullanılmıştır. Çizim konusunun teması "aile ile birlikte en çok vakit geçirilen alanlar" olarak belirlenmiş olup, bu ana temaya bağlı olarak "ev içi" ve "ev dışı" olacak şekilde ikiye ayrılmıştır. Ev dışı aktivitesi olarak "dış mekan" şeklinde belirlenen aileyle piknik teması ön plana çıkarılırken, "ev içi" aktivitesi olarak ise aileyle birlikte olunan bir zaman dilimi temayı oluşturmuştur. Anlatma kısmında, resimlerini çizen öğrencilerle görüşme yapılarak resimlerde anlatmak istedikleri cevaplar yazılı bir şekilde alınmıştır. Araştırmada verilerin analizi içerik analizi yöntemiyle açıklanmıştır. Araştırma bulgularında ulaşılan resimlerdeki simgeler kodlanarak tablo haline getirilmiştir. Araştırma kapsamında yapılan "Aile ile birlikte en çok vakit geçirilen alanlar" ana teması çerçevesinde, çocukların resimlerinin incelenmesi ve çocuklarla yapılan görüşmelerden elde edilen verilerin değerlendirilmesi sonucunda, resimlerin ev içi ve ev dışı temasına bağlı olarak çizilen ortama göre dağılımı analiz edilmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, çocukların toplumsal cinsiyet rollerini ve bu rollere ilişkin algılarını çizimlerinde nasıl yansıttıklarını ve bu algıların yaşa ve cinsiyete göre nasıl değiştiğini göstermektedir. Verilerden yola çıkılarak, çocukların resimlerinde toplumsal cinsiyet rollerine ilişkin belirgin kalıplar olduğu sonucuna varılmıştır. Çocukların toplumsal cinsiyet rollerine dair algılarının, eğitim süreçleri ve aile ortamlarıyla şekillendiği ve bu algıların zaman içinde değişime uğrayabileceği görülmektedir. Bu nedenle, sanat eğitimi kapsamında çocukların cinsiyet rollerine dair algılarının doğru yönlendirilmesi ve bu konudaki farkındalıklarının artırılması büyük önem taşımaktadır. Anahtar kelimeler: Görsel sanatlar, sanat eğitimi, toplumsal cinsiyet rolleri