Bilim ve sanat merkezlerinin etkililik düzeyinin araştırılması: Tunceli Hacı Bektaş Veli Bilim ve Sanat Merkezi (BİLSEM) örneği

Üstün yetenekli kişilerin yüzyıllardır varoldukları ve toplumların gelişmesinde ve kalkınmalarında önemli roller üstlendikleri bilinmektedir. Son yıllarda üstün yetenekli çocukların kendilerini rahatlıkla ifade edecekleri ortam ve koşulları sağlayan, örgün eğitimlerinde maruz kaldıkları problemleri ve uyumsuzlukları aşmalarına yardımcı olabilecek, üstün yetenekli çocukların eğitimlerinde uzmanlaşmış öğretmenler rehberliğinde üstün yetenek ve kapasitelerini yaratıcılıkta ortaya koyabilecekleri ve geliştirebilecekleri eğitim sistemlerine ihtiyaç duyulmaktadırlar. BİLSEM'ler Türkiye'de bu konuda yapılan eğitim çalışmaları içinde en sistematik olanıdır. Bu çalışma ile Türkiye'de üstün yetenekli çocuklara eğitim veren Bilim ve Sanat Merkezleri'nin örgütsel etkililiğinin amaç, örgütlenme, süreç ve iklim boyutlarında; yönetici, öğretmen, veli ve öğrenci görüşlerine göre incelenmesi ve değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Diğer bir ifadeyle araştırmayla, Tunceli Hacı Bektaş Veli Bilim Sanat Merkezi (BİLSEM)'in yönetici, öğretmen, veli ve öğrenci algılarına göre etkililik düzeyi belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu araştırma, tarama modelinde yapılmış betimsel bir çalışma olmaktadır. Araştırmanın evreni, 2022-2023 eğitim-öğretim yılı birince döneminde, Tunceli'de BİLSEM'de görev yapan yönetici-öğretmen (n:9), BİLSEM'de eğitime devam eden öğrenci (n:40) ve bu öğrencilerin velilerinden (n:29) oluşmaktadır. Araştırmada katılımcılara demografik bilgi formunun yanı sıra yönetici ve öğretmenler BİLSEM Örgütsel Etkililik Yönetici-Öğretmen Ölçeği (57 madde), öğrencilere BİLSEM Örgütsel Etkililik Öğrenci Ölçeği (38 madde) ve velilere BİLSEM Örgütsel Etkililik Veli Ölçeği (31 madde) anketi uygulanmıştır. Araştırmanın yürütülebilmesi için araştırmaya başlamadan önce Munzur Üniversitesi Etik Kurulu'ndan gerekli izn alınmıştır. Araştırmaya dâhil edilen katılımcılar çalışmaya gönüllülük esasıyla dâhil edilmişlerdir. Çalışma sonucunda "BİLSEM Örgütsel Etkililik Yönetici-Öğretmen Ölçeği", alınan ortalama puanlar ile "BİLSEM Örgütsel Etkililik Öğrenci Ölçeği" ve "BİLSEM Örgütsel Etkililik Veli Ölçeği" ölçekleri ortalama puanları arasında negatif yönde anlamlı düzeyde ilişki olduğu gözlenmiştir (p <0,05). "BİLSEM Örgütsel Etkililik Öğrenci Ölçeği", alınan ortalama puanlar ile "BİLSEM Örgütsel Etkililik Veli Ölçeği" ölçekleri ortalama puanları arasında negatif yönde, kuvvetli anlamlı düzeyde ilişki olduğu gözlenmiştir (p <0,05). BİLSEM Yönetici ve öğretmenlerine göre BİLSEM'ler amaç (X=3,81) ve iklim (X=4,50) boyutunda etkili kurumlardır. En az etkili boyut süreç boyutu (X=3,61) olduğu gözlenmiştir. BİLSEM velilerine göre BİLSEM'ler iklim, amaç ve süreç alt boyutları büyük ölçüde etkilidir. Daha az etkili olan boyut ise örgütlenme boyutudur. BİLSEM öğrencilerine göre BİLSEM'ler amaç ve iklim alt boyutlarında büyük ölçüde etkilidirler. En az etkili olan boyutlar ise örgütlenme ve süreç alt boyutlarıdır. Bu araştırmayla öğretmen-yönteci, veli ve öğrenci algılarına göre Tunceli Hacı Bektaş Veli BİLSEM'i etkili bir okul konumundadır. Yapılması gereken ilgili kurum ve kuruluşlar ile ebeveynlerin daha yüksek düzeyli etkili bir BİLSEM için güçlü bir iş birliğine gitmeleridir.