Bilim ve sanat özgürlüğü

Bilim ve sanat en etkin düşünceyi ifade biçimlerinden biridir. Bu nedenle ortaya çıktığı ilk günden beri bilimsel ve sanatsal faaliyetler kimsenin söylemeye cesaret edemediği ve toplumu yakından ilgilendiren konuları kamuoyu ile paylaşırken bir şekilde yönetimlerin, devletlerin ve çeşitli ideolojik grupların baskısına ve sınırlandırmasına maruz kalmıştır. Bilim ve sanatın tüm bu baskı ve sınırlandırmalarla mücadele edebilmesi için günümüz modern anayasalarında bilim ve sanat, müstakil olarak bilim ve sanat özgürlüğü veya ifade özgürlüğü ile koruma altına alınmıştır. Bu çalışmada öncelikli olarak bir eserin bilimsel veya sanatsal nitelik taşıması için sahip olması gereken şartlar belirlenmeye çalışılmıştır. Sonrasında ise bilim ve sanat özgürlüğünün hukuki niteliği ve kapsamı, anayasa, idare ve ceza hukuku ile ilişkisi ile bilim ve sanat özgürlüğünün sınırlandırılması konusu incelenmiştir. İnceleme sırasında iç hukukumuz, öncelikle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi olmak üzere uluslararası hukuk düzenlemeleri ile karşılaştırmalı hukukta başta Amerika Birleşik Devletleri olmak üzere diğer devletlerin bilim ve sanat özgürlüğü ile ilgili düzenlemeleri dikkate alınmıştır. Yapılan tüm inceleme ve tartışmalar sonucunda bir eserin bilimsel veya sanatsal bir eser olarak adlandırılabilmesi için bazı niteliklere sahip olması gerektiği ve ancak bu eserlerin özel olarak bilim ve sanat özgürlüğünün koruma alanından istifade edebileceği, bilim ve sanat özgürlüğünün ifade özgürlüğünden daha geniş ve özel bir korumaya ihtiyaç duyduğu, bilim ve sanatın diğer temel hak ve özgürlüklere müdahale etmediği süre boyunca devlet veya devlet dışı organlar tarafından sınırlandırılmaması gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.