Bilim-sözdebilim ayrımına dayalı argümantasyon etkinliklerinin sözdebilimsel inanışlara ve eleştirel düşünme becerilerine etkisi

Bu araştırmanın amacı bilimin doğası anlayışlarına yönelik bilim-sözdebilim ayrımına dayalı bilimsel argümantasyonun (BİSABA) ortaokul yedinci sınıf öğrencilerinin sözdebilimsel inanışlarına ve doğasına, sözdebilimsel bağlamlarda bilimin doğası anlayışlarını kullanımına, argümantasyon ve eleştirel düşünme becerilerine etkisini araştırmaktır. Araştırmada karma yöntem araştırmalarından içi içe gömülü deneysel desen kullanılmıştır. Çalışma grubunda bir devlet ortaokulunda eğitim gören 53 yedinci sınıf öğrencisi yer almıştır. Araştırma 12 haftalık bir uygulama süreci boyunca gerçekleştirilmiştir. Veriler Sözdebilim İnanış Ölçeği, Cornell Eleştirel Düşünme Ölçeği, yarı yapılandırılmış görüşme soruları ve bilim-sözdebilim ayrımına dayalı bilimsel argümantasyon formları aracılığıyla toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde uygun istatiksel paket program, görüşme sorularının analizinde betimsel ve içerik analizi, bireysel argümantasyon formlarının analizinde dereceli puanlama rubriği kullanılmıştır. Araştırmada deney grubu öğrencilerinin uygulama öncesine ve kontrol grubuna göre sözdebilimsel inanışlarını anlamlı şekilde azaldığı, sözdebilimsel inanışların doğasına ilişkin etkili olma durumu ve gerekçesi, kullanım amacı, bilimsel olma durumu ve nedenleri ile bilimsel araştırma tasarımına ilişkin farkındalıklarının geliştiği, sözdebilimsel bağlamlarda bilimin doğası anlayışlarının kullanımının arttığı tespit edilmiştir. Deney grubu öğrencilerinin son haftaya ilişkin bireysel argümantasyon formlarından elde ettiği iddia, kanıt, muhakeme, çürütücü ve toplam argüman puanlarının ilk haftaya göre anlamlı şekilde arttığı, öğrencilerin argümantasyon becerilerini sözdebilimsel bağlamlara transfer edebildiği görülmüştür. Eleştirel düşünme becerilerine ilişkin veriler deney grubu öğrencilerinin eleştirel düşünme becerilerinin son testte ön teste göre anlamlı şekilde artmakla birlikte, bu artışın kontrol grubunun son testi ile karşılaştırıldığında anlamlı farklılık oluşturmadığı bulunmuştur. Sonuçlar BİSABA'nın öğrencilerin sözdebilimsel inanışlarını azalttığını, argümantasyon ve eleştirel düşünme becerilerini geliştirdiğini, sözdebilimin doğasına ilişkin farkındalıklarını ve bu bağlamlarda bilimin doğası anlayışlarının kullanımını arttırdığı göstermiştir.