Bilimin doğasının öğretiminde öğretmenlerin mesleki gelişimlerinin süreç boyunca desteklenmesi: Bir mesleki gelişim programı modeli

Bilimin doğası, fen öğretim programlarının ana vizyonu olan bilim okuryazarlığının önemli bir bileşenidir. Bilimin doğasının öğretiminin teşvik edilmesinde en önemli aktörlerden birisi fen öğretmenleridir. Reform dökümanlarında betimlendiği gibi bilimsel okuryazarlık vizyonuna ulaşmak için, öğretmenlerin hem gelişmiş bilimin doğası görüşüne sahip olmaları hem de bu anlayışlarını fen öğretimi içinde kullanabilmeleri gerekmektedir. Dolayısıyla öğretmenlerin bu alandaki mesleki gelişimlerinin desteklenmesi önem arzetmektedir. Bu nedenle mevcut araştırmada; bilimin doğası konusunda düzenlenen uzun süreli bir mesleki gelişim programının etkililiğinin ayrıntılarıyla incelenip, varsa eksikliklerinin veya geliştirilecek yönlerinin tespit edilerek Türkiye'deki fen bilgisi öğretmenlerin eğitimi için uygun ve etkili bir mesleki gelişim programı modelinin ortaya konulması amaçlanmıştır. Bu amaçla uzun süreli bir mesleki gelişim programı, geniş ölçekli bir öğretmen mesleki gelişim projesi olan 'Bilimin Doğasının Öğretimi Konusunda Öğretmenin Mesleki Gelişiminin Süreç Boyunca Desteklenmesi (BİDOMEG)' projesi kapsamında 18 fen bilgisi öğretmeni ve öğrencilerinin katılımıyla bir yıl boyunca uygulanmıştır. Uygulama sürecinde fen bilgisi öğretmenlerine; sınıf içi uygulamalarda kullanmaları için, bilimin doğası ile ilgili içerik temelli ve mevcut müfradatla uyumlu etkinlik ve materyal desteği sağlanmış, düzenlenen çalıştaylarda bilimin doğasının temaları ve etkili bir şekilde öğretimi konusunda eğitimler verilmiştir. Araştırma problemleri ile ilgili verilerin toplanmasında ve analizinde hem nitel hem de nicel yöntemler kullanılmıştır. Araştırmada öğretmenlerin bilimin doğası hakkındaki görüşleriyle ilgili veriler, Abd-El Khalick (1998) tarafından geliştirilen 'Bilimin Doğası İle İlgili Görüşler Anketi, Form C (VNOS-C)' anketinin kullanıldığı pre-post görüşmelerle; bu alanın öğretimi ve öğrenimine yönelik inançlarıyla ilgili veriler, Sampson ve Benton (2006) tarafından geliştirilen 'Reform Yaklaşımlarına Yönelik İnançlar Ölçeği (BARSTL)' ve araştırmacılar tarafından geliştirilen 'Bilimin Doğasının Öğretimi Özyeterlik Ölçeği' ile; sınıfiçi uygulamalarının nasıl geliştiği ile ilgili veriler, öğretmenlerin uygulamaları boyunca çekilen videolar ile; bu gelişimin öğrencilerin öğrenme çıktılarına nasıl yansıdığıyla ilgili veriler Lederman ve Khishfe (2002) tarafından geliştirilen 'Bilimin Doğası İle İlgili Görüşler Anketi, Form D (VNOS-D)' ile; son olarak öğretmenlerin mesleki gelişim programı hakkındaki görüşleriyle ilgili veriler, araştırmacılar tarafından geliştirilen ve program sonunda bir defa uygulanan 'Program Değerlendirme Formu' ile toplanmıştır. Video çekimleri ve VNOS-D ile toplanan veriler BİDOMEG projesinin araştırma grupları tarafından analiz edilmiş, bu verilerin bir kısmı araştırma bulgularını desteklemek amacıyla kullanılmıştır. Araştırma sonucunda; uzun süreli mesleki gelişim programının öğretmenlerin bilimin doğası hakkındaki görüşlerini,bu alanın öğretimi ile öğrenimine yönelik inançlarını ve sınıfiçi uygulamalarını geliştirdiği, bu gelişimin öğrencilerin öğrenme çıktılarına olumlu şekilde yansıdığı tespit edilmiştir. Ayrıca öğretmenlerin mesleki gelişim programı hakkında genel olarak olumlu görüş belirttikleri ortaya koyulmuştur. Bu sonuçlar ve literatür ışığında öğretmenlere yönelik düzenlenecek mesleki gelişim programlarının nasıl olması gerektiğine yönelik çeşitli öneriler sunulmuştur.