Bilişsel davranışçı oyun terapisi temelli psikoeğitim programının çocuklarda ekran bağımlılığını azaltmaya yönelik etkisinin test edilmesi

Bu araştırmada, araştırmacı tarafından geliştirilen Bilişsel Davranışçı Oyun Terapisi (BDOT) temelli psikoeğitim programının, çocuklardaki ekran bağımlılığı düzeyine etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmada, ön test-son test kontrol gruplu yarı deneysel desen kullanılmıştır. Uygulama öncesi ve sonrası veriler toplanarak gruplar arasında karşılaştırmalar yapılmıştır. Ölçeklerin normallik durumuna göre parametrik ve parametrik olmayan testler tercih edilmiştir. Normallik testi olarak Shapiro-Wilk testi kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu, 2024-2025 eğitim-öğretim yılında Çorum ili Sungurlu ilçesindeki bir ilkokulda öğrenim gören 4. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Ön değerlendirme sonucunda ekran bağımlılığı puanları en yüksek olan 12 öğrenci belirlenmiş, bu öğrenciler rastgele atama yöntemiyle 6'sı deney grubu, 6'sı kontrol grubu olacak şekilde gruplara ayrılmıştır. Veriler, veliler tarafından doldurulan Problemli Medya Kullanımı Ölçeği Ebeveyn Formu (PMKÖ-EF) ve çocukların doldurduğu Çocuklar İçin Dijital Bağımlılık Ölçeği (ÇDBÖ) ile öğrencilerin ekran bağımlılığı düzeyi ölçülmüştür. Deney grubundaki öğrencilere, 8 hafta süren BDOT temelli psikoeğitim programı uygulanmıştır. Deney grubundaki velilere, 3 oturumluk bir psikoeğitim programı sunulmuştur. Kontrol grubuna ve velilerine herhangi bir müdahalede bulunulmamıştır. Program öncesi ve sonrası her iki gruba da PMKÖ-EF ve ÇDBÖ uygulanarak değişim değerlendirilmiştir. Deney grubunda, hem PMKÖ-EF hem de ÇDBÖ puanlarında anlamlı düzeyde düşüşler tespit edilmiştir. Kontrol grubunda anlamlı bir değişiklik gözlemlenmemiştir. ÇDBÖ'nün alt boyutlarından "kişilerarası ilişkiler" faktöründe anlamlı iyileşmeler görülmüştür. Ancak "içe dönüklük" alt boyutunda anlamlı bir değişiklik saptanmamıştır. Etki büyüklüğünü gösteren Cohen's d katsayıları çok yüksek bulunmuştur, bu da uygulanan programın güçlü bir etkisi olduğunu göstermektedir. Araştırma sonuçları, BDOT temelli psikoeğitim programının çocuklarda ekran bağımlılığını azaltmada etkili olduğunu ortaya koymuştur. Bulgular, mevcut literatürle uyumludur ve benzer çalışmalarla desteklenmektedir. Bu doğrultuda, programın, çocukların dijital medya kullanımını daha sağlıklı hâle getirmek için etkili bir araç olarak kullanılması önerilmektedir. Velilerin bu konuda farkındalık kazanması ve çocuklara alternatif davranışlar kazandırılması açısından da önemli katkılar sağlamaktadır. Gelecek araştırmalarda farklı yaş grupları, farklı süre ve oturum içerikleriyle çalışmalar yapılması önerilmektedir.