Biliyer ve non-biliyer akut pankreatit hastalarında lipaz/amilaz oranının karşılaştırılması

Amaç: Akut pankreatit, klinik olarak karın ağrısı ve kandaki yüksek pankreas enzim seviyeleri ile karakterize pankreasın yaygın bir inflamatuar durumudur. Bu bozukluğu değişen derecelerde kesinlik ile indükleyen bir dizi koşul bilinmektedir. Bununla birlikte, bu bozukluğun patogenezi tam olarak anlaşılamamıştır. Akut pankreatit insidansı, artan obezite ve safra taşı oranları nedeniyle dünya çapında artmaktadır. Safra kesesi taşları akut pankreatitin en yaygın nedenidir ve vakaların yüzde 40 ila 70'ini oluşturur. Bununla birlikte, safra kesesi taşı olan hastaların sadece yüzde 3 ila 7'sinde pankreatit gelişir. Safra kesesi taşlarının geçişinin pankreatite neden olduğu mekanizma bilinmemektedir. Kolesistektomi ve koledok kanalının taşlardan temizlenmesi nüksü önleyerek neden-sonuç ilişkisini doğrular. Serum amilaz, akut pankreatitin başlamasından sonraki 6 ila 12 saat içinde yükselir. Normalin üst sınırının üç katından fazla serum amilaz yükselmesi, akut pankreatit tanısı için yüzde 67 ila 83 duyarlılığa ve yüzde 85 ila 98 özgüllüğe sahiptir. Serum lipaz, semptomların başlamasından sonraki dört ila sekiz saat içinde yükselir, 4 saatte zirve yapar ve 8 ila 14 gün içinde normale döner. Serum lipaz, AP için yüzde 82 ila 100 arasında değişen bir duyarlılığa sahiptir. Amilaz ve lipaz seviyelerinin pankreatiti belirlemede en önemli faktörler olduğu bilinmektedir. Bu seviyelerin etyoloji bakılmaksızın yüksek olduğu iyi bilinmektedir. Dahası, bu seviyelerin etyoloji için kullanılıp kullanılamayacağı da bir endişe konusu olmuştur. Gumaste ve ark. lipaz/amilaz oranının alkolik ve non-alkolik akut pankreatiti ayırt etmek için kullanılabildiğini tespit etmiştir. Çalışmamızda akut pankreatit nedeniyle hospitalize edilen hastalarda etyolojide biliyer ve non-biliyer ayrımında lipaz/amilaz oranının kullanılabilirliğini belirlemeyi amaçladık. Gereç–Yöntem: Çalışmamıza Ocak 2020-Aralık 2024 tarihleri arasında Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversite Hastanesinde akut pankreatit tanısı alan hastalar dahil edildi. Bu hastaların hastane elektronik dosya sisteminden verileri incelendi. Akut pankreatit tanısı konulduğu andaki lipaz/amilaz değerleri biliyer ve non-biliyer etyolojiye göre karşılaştırılmıştır. İstatistiksel analizler SPSS 27.0.1 paket programı ile yapıldı. Bulgular: Çalışmamızda 65 erkek (%59,6) ve 44 (%40,4) kadın olmak üzere 109 hasta değerlendirildi. Hastaların medyan yaşı 59 yıldı (min-max = 18-89 yıl). Hastaların %49,5'i (n = 54) biliyer pankreatit nedeniyle yatırılmışken %50,5'i (n = 55) ise non-biliyer pankreatit nedeniyle yatırılmıştı. Biliyer pankreatit grubunda lenfosit sayısı ve 48.saat BUN değeri non-biliyer pankreatit grubuna göre istatistiksel açıdan anlamlı şekilde düşük bulunurken (sırasıyla; p= 0,002 ve p= 0,044), amilaz, LDH, AST ve Ranson skoru istatistiksel açıdan anlamlı şekilde daha yüksekti (sırasıyla; p= 0,028, p= 0,010, p<0,001 ve p= 0,005). Diğer parametreler açısından iki grup birbirine benzer bulundu. Biliyer ve non-biliyer pankreatit grupları Lipaz/Amilaz oranı açısından birbirine benzer bulundu (p= 0.388). Lipaz için 639'luk bir değerin %79,6 sensitivite ve %43,6 spesifisite ile biliyer pankreatiti öngörebileceği ve Amilaz için ise 252,5'lik bir değerin %88,9 sensitivite ve %38,2'lik spesifisite ile biliyer pankreatiti öngörebileceği bulundu. Sonuç: Çalışmamızda biliyer ve non-biliyer akut pankreatit hastalarında Lipaz/Amilaz oranının benzer olduğu ve bu iki grubu birbirinden ayırt etmek için kullanılamayacağı tespit edildi. Amilaz ve lipaz değerinin ayrı olarak biliyer pankreatiti öngörmede faydası olabilir. Bu konuda daha geniş hasta katılımlı, çok merkezli kapsamlı prospektif çalışmalara ihtiyaç vardır. Anahtar Kelimeler: Akut Pankreatit, Amilaz, Biliyer ve non-biliyer pankreatit, Lipaz, Lipaz / Amilaz oranı