Bir adacayı türü olan Salvia tomentosa Mill.'e ait sulu ekstraktların antioksidan, antimikrobiyal özellikleri ile içeriğinde aktif madde olarak bulunan bazı bileşenlerin türlerinin araştırılması

Bir salvia çeşidi olarak bilinen Salvia tomentosa Miller; Akdeniz coğrafyasında, Dalmaçya bölgeleri ve İtalya sınırlarında doğal biçimde yetişen, Almanya, Güney Fransa ve Macaristan ülkelerinde kültürü yapılmakta olan 50-60 cm boylarına çıkabilen çalı fizyonomisinde bir bitkidir. Halk arasında kış aylarında ortaya çıkan nezle ve astım hastalığının tedavi aşamasında ağrı giderici ve öksürük kesici olarak kullanılmasının yanında iltihaplı yaraların iyileştirilmesinde de etkili olabileceği bilinmektedir. Halk arasında geleneksel kullanımı yaygın olan bu türle ilgili yeterli çalışma olmadığı görülmüştür. Bu nedenle sunulan tez çalışmasıyla Salvia tomentosa Miller türüne ait sulu ekstraktların antioksidan ve antimikrobial etkinliği ile bileşenlerinin kalitatif ve kantitatif olarak belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla Salvia tomentosa Miller'in toprak üstü kısımlarından çiçek, yaprak ve dal kısımları ile bitkinin toprak üstü kısımlarının tamamı (çiçek-yaprak-dal karışımı) kullanılarak ayrı ayrı sulu ekstraktları hazırlanmıştır. Elde edilen ekstraktların radikal süpürücü etkinliği DPPH (1,1-diphenyl-2-picrylhydrazyl) yöntemi ile belirlendi. Ekstraktların antioksidan etkinliği ise total antioksidan statü (TAS), total oksidan statü (TOS) ve oksidatif stres indeksi (OSİ) düzeyleri belirlenerek tespit edildi. Ekstraktlarda bulunan toplam fenolik madde miktarı Folin-Ciocalteu metoduyla ölçüldü. Ekstraktlardaki bileşenlerin kalitatif ve kantitatif analizleri ise validasyonu daha önce yapılmış bir yöntem kullanılarak, LC-MS/MS sisteminde gerçekleştirilmiştir. Elde edilen veriler Salvia tomentosa Miller'in toprak üstü (çiçek-dal-yaprak) kısımları birlikte kullanılarak oluşturulan ekstraktın, bitkinin sadece çiçek, dal ve yapraklarından ayrı ayrı elde edilen sulu ekstraktlarına göre daha güçlü antioksidan ve antimikrobial etkinlik gösterdiği belirlendi. Bununla birlikte ayrı ayrı hazırlanmış olan çiçek, dal ve yaprak ekstraktların bileşenleri ile toprak üstü kısımlarının tamamından elde edilen ekstrakt bileşenlerinin büyük oranda benzerlik gösterdiği belirlendi. Fakat aynı tür bileşenlerin bulunma oranlarında önemli farklılıklar olduğu görüldü. Elde edilen verilerin Salvia tomentosa Miller'in fitoterapötik etkinliğini açıklama adına literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.