Bir akıl ilkesi olarak Kur'an'da yeter-neden prensibi

Antikçağ doğa filozoflarından başlayarak düşünürler her şeyin ilk nedenini aramışlar ve bu konuda farklı görüşler ortaya atmışlardır. Ama sebepleri ciddi ve bilimsel olarak inceleyen, sebepleri dörde ayırarak bunu sistemli hale getiren kişi Aristoteles olmuştur. Leibniz ise yeter-neden ilkesini doğru ve tutarlı düşünmemizi sağlayan mantık ilkelerinin arasına sokmuştur. Yeter-neden ilkesine göre meydana gelen her şeyin bir var olma sebebi vardır. Bir şeyin var olabilmesi için yeterli bir nedeninin olması gerekir. Bu ilkeye göre her sonuç bir nedene bağlıdır. O zaman bir yargının doğruluğu sebepsiz iddia edilemez. Bir yargının doğruluğunun sebebi ise yine başka bir yargıdır. Kur'an-ı Kerim'in birçok ayetinde yeter-neden ilkesinin müştakları olan sebebiyet (illiyet) ve amaçlılık (gaiyyet) ilkelerini görebiliriz. Sebeplilik bildiren ayetlerde yanılgının sebepleri, ilahi kitaplar ve özellikle Kur'an'ın indirilme sebepleri, gönderilen kitap ve peygamberlere uymayan ve onlara karşı çıkan kavimlerin helak sebepleri bildirilmiştir. Amaçlılık bildiren ayetlerde ise insanın ve insan dışındaki diğer varlıkların yaratılış amaçları ile peygamberlerin gönderilme amaçlarından söz edilmiştir. Çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde bir akıl ilkesi olan yeterneden ilkesi ile ilgili kavramlar ele alınmıştır. Aynı zamanda yeter-neden ilkesinden ortaya çıkan sebeplilik ve amaçlılık ilkeleri açıklanmış, bu ilkeler hakkında geçmişten günümüze yapılan tartışmalar üzerinde durulmuştur. İkinci Bölümde Kur'an'da sebeplilik ilkesi ile ilgili ayetler, Üçüncü Bölümde ise Kur'an'da amaçlılık ilkesi ile ilgili ayetler incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Sebeplilik, Amaçlılık, Aristoteles, Kur'an, Ayet