Bir bölgesel entegrasyon girişimi olarak Orta Asya Liderlerinin İstişare Buluşmaları

İnsanlık tarihinin en eski yerleşim yerlerinden biri olan Orta Asya, tarih boyunca sosyopolitik, sosyoekonomik ve coğrafi konumu açısından her zaman önemini korumuş, ancak Sovyetler Birliği döneminde önemini kaybederek adeta unutulmuş bir bölge haline gelmiştir. 21. yüzyılın başlamasıyla birlikte, güç rekabetinin farklılaştığı ve çok kutuplu küresel sisteme doğru geçişin başladığı bu yeni dünya düzeninde Orta Asya, yeniden keşfedilen ve uluslararası ilişkiler disiplininde tekrar önem kazanmaya başlayan bir coğrafyaya dönüşmüştür. Bu coğrafya, Rusya, Çin, ABD, AB, Türkiye, İran ve Hindistan gibi küresel ve bölgesel aktörlerin siyasi, iktisadi, stratejik ve kültürel rekabet alanı haline gelmiş, bölgenin jeopolitik, jeoekonomik, jeostratejik ve jeokültürel önemi adeta yeniden keşfedilmiştir. Bu durum, Orta Asya ülkelerinin, yeniden şekillenmekte olan küresel ortamın sunduğu fırsat ve potansiyellerden verimli şekilde istifade etmeleri ve bölgenin güncel önemini kavramaları gerektiğini göstermektedir. Bu gerekçelerle, Orta Asya ülkeleri hem fırsatları değerlendirmek hem de riskleri bertaraf etmek adına bölgesel bir entegrasyon arayışına girmişlerdir. Bu arayışın bir ifadesi olarak Orta Asya ülkeleri bağımsızlıklarını kazandıktan sonra ilk defa eksiksiz bir araya gelerek, bölgenin geleceğine yönelik birlikte adım atmak amacıyla Orta Asya Liderleri İstişare Buluşmaları dizisini başlatmışlardır. 2018'den beri düzenli olarak gerçekleştirilen bu buluşmalar, bugüne kadar her ülkede birer kez düzenlenerek bir döngüyü tamamlamıştır. Buluşmalarda bölge liderleri, politik, ekonomik ve sosyokültürel meselelere ilişkin bölgesel sorunları ele alarak bölgesel çözümler üretmeye çalışmaktadırlar. Bir bölgesel entegrasyon arayışı olarak da görülebilecek bu buluşmalarda gözetilen esas amaç, bölgesel istikrar ve huzurun korunması, bölgesel kalkınma ve refahın sağlanması ve bölgede ortak kültür ve kimliğin oluşturulmasına yönelik birlikte hareket etmektir. Bu nedenle, bugüne kadar düzenlenen tüm İstişare Buluşmalarının bir arada değerlendirilmesi, ileride ortaya çıkması muhtemel bir bölgesel entegrasyon modeline dair genel bir düşünce sunması bakımından büyük önem taşımaktadır. Bu saiklerle yapılan bu araştırmada, Orta Asya ülkelerinin daha uyumlu ilişkiler kurmasını tetikleme potansiyeli taşıyan İstişare Buluşmalarının sebep ve sonuçları incelenmiştir. Ayrıca bu çalışmada, Orta Asya'da bir entegrasyon eyleminin gerçekleşme olasılığı, bölgenin bu konudaki imkânları ile bu yöndeki olumlu ve olumsuz etkenler de detaylı bir şekilde değerlendirilmiştir. Hülasa, bu çalışma, bir bölgesel entegrasyon arayışı olan Orta Asya liderlerinin istişare buluşmalarına odaklanarak, bu sürecin arka planını farklı açılardan ele almıştır.