Bir metropolde gıdanın yolculuğu: Ankara örneği

Gıda, insanoğlunun yaşamını sürdürebilmesi için gerekli en önemli unsurlardan biridir. Geçmişten günümüze gıdanın korunması, güvenliği, tedariki, izlenebilirliği, erişilebilirliği ve haritalanması araştırmalara konu olmuştur. Dünyanın artan nüfusu insanların gıdaya erişimi noktasında çeşitli sorunları beraberinde getirmiştir. Büyükşehirlerde yerel, ulusal ve küresel gıda tedarik zinciri elemanları arasındaki ilişkiyi, üretim aşamasından tüketim aşamasına kadar yaşanan aktarmalı süreçleri gıda güvenliği ve mekânsal planlama odağında keşfetme arzusu araştırmanın temel çıkış noktasını oluşturmaktadır. Bu çalışma, bir metropol olan Ankara'nın Hacettepe Mahallesi için mekânsal yönü kuvvetli dijital ve dinamik bir gıda haritası oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu araştırmada veriler doküman incelemesi, örnek alan çalışması, gözlem, derinlemesine görüşme ve anket yöntemleri ile elde edilmiş, araştırma bulguları betimsel analiz yöntemi ile analiz edilmiştir. Çalışma, mahalle ölçeğinde gıda hizmeti sunan birimlerin (süper market, manav, halk pazarı, bakkal) tedarik sürecinde hangi ulusal ve küresel noktalardan ürün (sebze ve meyve) aldıklarını mekânsal bağlantıları ile ortaya koymaktadır. Araştırma sonucuna göre, Ankara'nın mevcut gıda tedarik ağı, Ankaralıların sağlığını tehlikeye atan, gıda tüketim maliyetini yükselten, gıdanın uzun yolculuklarda ziyan olmasına zemin hazırlayan, ülke kaynaklarını verimsiz kullanan, tüm ulaşım modlarında küresel/ulusal/yerel taşıt trafiğini artıran ve iklimi/doğayı olumsuz etkileyen bir özellik taşımaktadır. Bu sebeple bir metropol şehir olarak Ankara'nın kendisi için küresel ve ulusal ölçekte daha akıllı bir gıda üretim, aracılık ve tüketim ağı kurması gerekmektedir. Ankara şehrinin, tarımsal üretim potansiyeli olmasına rağmen meyve ve sebzeyi sınırlı miktarda üretmekte veya yakın şehirlerden temin etmektedir. Ancak gıdanın büyük bir oranını binlerce kilometre uzaktan çok zahmetli, pahalı ve sağlıksız yollarla tedarik etmeye yönelmektedir. Bir metropolde sağlıklı gıdaya erişim konusu uluslararası mekânsal bütünleşme ve hızlı ulaşım/lojistik altyapısının kurulmasına bağlıdır. Dijital dinamik gıda haritaları, ulusal ve uluslararası kentsel gıda politikalarının belirlenmesinde ve mekânsal planların oluşturulmasında etkin bir rol oynayabilir. Bu tez, ulusal ve yerel mekânsal planlarda gıdanın üretileceği, depolanacağı ve aktarılacağı noktaların iyi tespit edilmesini, kent içinde ve kent kırsalında yüksek miktarlarda sebze ve meyve üretimi yapmaya imkan veren açık/kapalı alanların ayrılmasını ve komşu şehirler ile metropol arasında her ulaşım modunda hızlı ve güçlü bir ulaşım/lojistik altyapısının kurulmasını önermektedir.