Bir mimari tasarım sürecinin aktör ağ teorisi ile okunması

'Bir Mimari Tasarım Sürecinin Aktör Ağ Teorisi ile Okunması' başlığını taşıyan bu tez çalışmasında, modern felsefenin nesnel/öznel, olgu/değer, maddesel/zihinsel ve işlev/anlam gibi konularında oluşturulan ayrımlarını aşmaya yönelik Aktör Ağ Teorisi kavramsal çerçevesi ile bir mimari ürün üzerinden okuma yapılması amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda, Tasarım çalışmalarında 'insan-özneyi her şeyin merkezi ve ölçüsü haline getiren', paradigmanın aksine, insanlar ( human) ile insan-olmayanlar (non-human) arasında yapılan ayrımın sorguya açılarak tasarım kavrayışımıza ilişkin farklı bir bakış açısının olanaklılığı Aktör Ağ Teorisi kavramları üzerinden tartışmaya açılmıştır. Tez çalışmasının "Aktör Ağ Teorisi" başlığını taşıyan ikinci bölümü, Fransız sosyolog ve kuramcı Bruno Latour'un 'ikili 'ya da 'çatallı' işleyişini tanımlamak için söz (word)/ dünya (world) kavramlarını ele alır. Aktör-Ağ Teorisi bağlamında geliştirilen 'aktör' (actor)/ 'aktant'(actant), Aracılar/Arabulucular (Intermediaries &Mediators), Çeviriler (Translations) ve Kara kutu kavramları ikinci bölüm de irdelenmeye çalışılmıştır. Bu bölüm, her ne kadar yeni bir söz söylemese de, Aktör Ağ Teorisi (AAT) ortaya koyduğu kavramın anlaşılması açısından önemlidir. Tez çalışmasının "AAT Tasarım Etkinliği Yaklaşımı" başlığını taşıyan üçüncü bölüm Aktör Ağ Teorisi (AAT) tasarım kavramı bağlamında işlev/anlam ve özne/nesne ayrımlarının nasıl minimize edilebileceğini ve nasıl farklı bir bakış açısını geliştirdiğini anlamaya odaklanmıştır. Aktör Ağ Teorisi (AAT) tasarım perspektifi ile işlev/anlam ayrımı ve özne/nesne ayrımı üzerinden tartışmaya yeniden ele alınmıştır. Bolümün sonunda ise, AAT' nin tasarım çalışmalarındaki avantajları irdelenmiştir. Bu bölümde, Aktör Ağ Teorisinin 'tasarım yaklaşımı' anlam/işlev (materyal/sembolik) ayrımını aşmaya yönelik geliştirdiği kavramsal çerçevesi ile mimarlığın bitmiş bir ürünü olan 'yapı' üzerinden bir okuma yapılacaktır. Dakar Kongre Merkezi projesinin örnek olarak seçilmesinde uluslararası bir proje olması, tasarım sürecinin çok aktörlü olması ve yapım sürecinin dinamik aşamalara sahip olması etkili olmuştur. Birinci bölümde Dakar kongre merkezi projesinin tasarım kararları sürecinin genel bir okuması yapılacak, ikinci bölümde projenin İmalat Süreci incelenecek ve son bölümünde ise yapı bileşenleri üzerinde tasarım ofisinin malzeme seçim süreci ele alınacaktır. Tez çalışmasının 'AAT Kavramlarını Proje Kapsamında Okuması' başlığını taşıyan beşinci ve son bölümünde ise, projenin AAT'nın Aktant'lar, aracılar/arabulucular ve çeviriciler kavramları bağlamında yapım süreci ele alınır. AAT (Actör/Aktant) kavramıyla proje yapım sürecinde yer alan insan olan (human) ve insan-olamayan (non-human) Aktör/Aktant'ları irdelenmiştir. Aktörler/Aktant'ların arasındaki ilişkiselliği arabulucu/aracı ve çevirici kavramları bağlamında okuma yapılmıştır. Bu bölümde ikinci alt başlığında ise, proje tasarım sürecinde sembolik ve işlevsel yaklaşımların tasarım kararlarındaki belirleyici yönlerini anlamak için tasarım ekibinin rolü Latour'un 'kara kutu' kavramı bağlamında İncelenmiştir. Sonuç bölümünde, Mimar söylem üzerinden projeyi anlamaya çalışan yaklaşımlar ile AAT geliştirdiği 'mimari söylem' ile birlikte 'yapım süreci ' okuması önerisi tartışılmıştır.