Portrait of a Turkish social democrat: İsmail Cem

İsmail Cem (1940-2007) hayatını Türk modernleşmesinin özelliklerini ve sorunlarını araştırmaya ve bunlara sosyal demokrat çözüm önerileri bulmaya adamış bir entelektüel ve sosyal demokrat politikacıdır. Cem kariyerine 1960'ların sonları ve 1970'lerin başlarında Osmanlı tarihine özel ilgi gösteren ilginç bir sosyalist gazeteci olarak başlamıştır. Kitapları ve köşe yazılarıyla sol siyasal ve entelektüel çevrelerde etkili ve saygın bir kişi haline gelmiş, bir dönem TRT Genel Müdürü olarak da görev yapmıştır. Dönemin yaygın modernist solcu entelektüellerinin aksine Cem Türk modernleşmesinin tepeden inmeci metotlarını eleştirmiş ve Türkiye'nin siyasal sorunlarını demokratik sistem içerisinde çözmesi için çözüm önerileri geliştirmiştir. Bu yıllarda Cem'in demokratik sosyalist dünya görüşü yavaş yavaş sosyal demokrasiye doğru evrilmiştir. 1980'lerden başlayarak Cem artık bir sosyal demokrat politikacı olarak sahne almış ve projelerini gerçekleştirmeye ve teori ile pratiği birleştirmeye çalışmıştır. Türk sosyal demokrasisinin önemli bir ismi haline gelmiş ve arkadaşı Deniz Baykal'la beraber Anadolu Solu'nun teorisyeni olmuştur. 1990'ların ortalarında kısa bir dönem Kültür Bakanı olarak sahne alan Cem, 1997 yılından başlayarak -kısa aralıklarla- beş yıl süreyle Türkiye Cumhuriyeti Dış İşleri Bakanı olarak görev yapmıştır. Bunun yanında Türk siyasal hayatı ve dış politikasıyla ilgili yazmaya devam etmiş ve ardında önemli bir külliyat bırakmıştır.İsmail Cem Türk siyasal ve düşünce hayatındaki yerini üç somut vazife ile ilişkilendirmiştir; Türkiye Cumhuriyeti'ni Kemalizm'in radikal özelliklerini törpüleyerek hem entelektüel, hem de toplumsal düzeyde Osmanlı tarihiyle barıştırmak, Kemalizm'in sosyal demokratik bir yorumunu yaparak Türkiye'nin demokratik pekişmesini sağlamak ve hem Avrupa Birliği üyeliği, hem de Orta Doğu ve Avrasya ülkeleriyle yakın ilişkiler kurmak suretiyle Türkiye'yi bölgesinde etkili bir güç haline getirmek. Bu üç görev doğrultusunda hem bir entelektüel, hem de bir politikacı olarak Cem önemli ölçülerde yol almış ancak görevini tamamlamaya fırsat bulamamıştır. Türk siyasal ve entelektüel hayatında bu denli önemli roller oynamasına karşın Cem'in özel hayatı ve yıllar içerisindeki düşünsel gelişimiyle ilgili pek az şey bilinmektedir. Bu tez İsmail Cem'i analiz etmek için onun hayatı, fikirleri, siyasi kariyeri, Türkiye'nin demokratik sorunlarına getirdiği çözüm önerileri ve dış politika perspektifi ve uygulamalarını analitik bir şekilde incelemek amacıyla yapılmış bir denemedir.