Bir üniversite hastanesinde çalışan sağlık personelinin üçüncü el sigara dumanı farkındalığının değerlendirilmesi

Bu çalışmada bir üniversite hastanesindeki sağlık çalışanlarının üçüncü el sigara dumanı (ÜESD) farkındalık düzeyleri ile etkileyen faktörleri belirlemek ve ÜESD hakkında farkındalıklarını artırmak amaçlanmıştır. Kesitsel tipteki çalışmanın evrenini Afyonkarahisar Sağlık Bilimleri Üniversitesi Tıp Fakültesi Hastanesi'ndeki sağlık çalışanları oluşturmaktadır. Veriler, 01.01.2023-31.05.2023 tarihleri arasında, 6 soruluk Fagerström nikotin bağımlılık testi, 9 soruluk üçüncü el sigara dumanı hakkında farkındalık ölçeği (ÜESDHFÖ) ve kendi oluşturduğumuz 42 soru olmak üzere 57 soruluk anket ile toplanmıştır. Kurumdaki 1107 sağlık çalışanının tamamına ulaşmak hedeflenmiş olup, %70,82 oranında katılım sağlanmıştır. Araştırmamızda tanımlayıcı istatistikler, Mann Whitney-U, Kruskal Wallis-H, Post-Hoc, spearman korelasyon testleri kullanılmıştır. Katılımcıların %85,6'sı üesd kavramını duymamıştır. Katılımcıların ÜESDHFÖ'den aldıkları toplam puan ortalaması 4,02±0,71; ÜESDHFÖ sağlığa etkisi alt boyut puan ortalaması 3,99±0,75; ÜESDHFÖ çevrede kalıcılık alt boyut puan ortalaması 4,05±0,75'tir. Katılımcılardan lisans mezunu olanların (p<0,001), sigara içmeyenlerin (p<0,001), sigarayı bırakmayı denemeyenlerin (p=0,033), açık alanda başkalarının içtiği sigara dumanından rahatsız olanların (p<0,001), evinde sigara içilmesini yasaklayanların (p=0,006), daha önce ÜESD kavramını duyanların (p<0,001) ÜESDHFÖ puanları daha yüksektir. Ev alırken veya kiralarken (p=0,001), otelde konaklayacaklarında (p=0,004) daha önce sigara içilip içilmediğini sorgulamalarına; sigara içilmiş bir odada bulunmamaya (p<0,001), sigara içmiş bir kişi ile aynı kapalı ortamda bulunmamaya (p<0,001), sigara içilmiş bir araçta bulunmamaya (p<0,001) özen göstermelerine göre ÜESDHFÖ puanları farklılık göstermektedir. "Sigara içmek için evin dışına çıkmak evde yaşayanları sigaranın etkilerinden korur" önermesine kesinlikle katılmadığını belirtenlerin (p<0,001), sigara kullanan hastalara bırakmalarını her zaman önerenlerin (p<0,001), hastalarını ÜESD hakkında her zaman uyaranların (p=0,001), "Anketi cevapladıktan sonra ÜESD hakkında farkındalığımın arttığını düşünüyorum" önermesine kesinlikle katıldığını belirtenlerin (p<0,001) ÜESDHFÖ puanları daha yüksektir. Katılımcılar ÜESD maruziyetinin azaltılması için önerileri varsa belirtmelerini istediğimiz sorumuza en fazla bilgilendirme, denetim ve sigaranın yasaklanması önerilerinde bulunmuşlardır. Sigara ile mücadelede ön safta yer alan sağlık çalışanlarında ÜESD kavramını bilmeyenler çoğunluktadır. Katılımcıların büyük çoğunluğu anketi cevapladıktan sonra farkındalıklarının arttığını belirtmişlerdir. Sağlık çalışanlarının mesleki eğitiminde ÜESD yer almalıdır.