Bir yönelim olarak öğretmenler arasında meydana gelen finansal konuşmalar: Nedenleri, sonuçları ve çözüm yolları

Günümüzde toplumlar finansal krizler, artan enflasyon, işsizlik, insan hakları ihlalleri, çevresel felaketler, salgın hastalıklar vb. çok boyutlu sorunlarla karşı karşıyadır. Toplumsal sorunların çözümüne katkı sağlamak amacıyla başvurulan temel alanlardan biri de eğitimdir. Türkiye'de bir milyondan fazla öğretmen, belirsizliklerle dolu küresel bir ortamda, öğrencilere eleştirel düşünme becerileri kazandırarak onları bilinçli ve aktif yurttaşlar olarak topluma kazandırmak gibi hayati bir sorumluluk üstlenmektedir. Ancak öğretmenlerin yaşadıkları çeşitli ekonomik problemler ve refah düzeyleri bu görevlerini etkili, verimli ve profesyonel bir biçimde yerine getirmelerini doğrudan etkilemektedir. Bu tez çalışmasının amacı, öğretmenlerin bakış açısından öğretmenler arasındaki finansal konuşmaların nedenlerini belirlemek, sonuçlarını ortaya koymak ve çözüm yollarını sunmaktır. Bu araştırma nitel araştırma yöntemi çerçevesinde olgubilim deseni kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma grubu, amaçlı örnekleme yöntemi çerçevesinde maksimum çeşitlilik örnekleme tekniğiyle belirlenen Amasya ili Merzifon ilçesinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı farklı kademelerdeki eğitim kurumlarında görevli 23 öğretmenden oluşmaktadır. Veri toplama aracı olarak, 15 maddeden oluşan yarı yapılandırılmış görüşme formu kullanılmıştır. Toplanan veriler betimsel analiz tekniği kullanılarak çözümlenmiştir. Geçerlik ve güvenirlik verilerin toplanması ve analizi aşamasında uzun süreli etkileşim, uzman incelemesi, katılımcı teyidi, ayrıntılı betimleme ve amaçlı örnekleme, tutarlılık ve teyit incelemeleri yapılarak sağlanmaya çalışılmıştır. Katılımcı öğretmenlerin finans kavramına ilişkin algıları; para yönetimi, yatırım, ekonomi ve tasarruf şeklinde bulunmuştur. Katılımcı öğretmenlere göre öğretmenler arasında gerçekleşen finansal konuşmaların nedenleri; ekonomik-maddi yetersizlikler, parayı doğru değerlendirme, geçim sıkıntısı, yüksek enflasyon ve gelir farklılıkları olarak bulunmuştur. Öğretmenlere göre öğretmenler arasında en çok konuşulan finansal konuların; yatırım araçları, ev-araba fiyatları, geçim sıkıntısı, yüksek enflasyon, kredi-kredi kartı borçları, maaş ve yüksek kiralar olarak bulunmuştur. Öğretmenlerin ekonomik sorunlarının nedenleri; düşük maaş, yanlış ekonomi politikaları, vergi yükü ve yüksek enflasyon olarak bulunmuştur. Katılımcı öğretmenlere göre öğretmen maaşlarının öğretmenlerin motivasyonlarına, mesleki itibarlarına, performanslarına ve eğitime etkilerinin olumlu etkileri; mesleki saygınlık, yüksek motivasyon, yüksek performans, nitelikli eğitim, mesleğin tercih edilmesi ile kişisel, sosyal ve mesleki gelişim olarak ve olumsuz etkileri; itibarsızlık, düşük motivasyon, düşük performans, niteliksiz eğitim ve mutsuzluk olarak bulunmuştur. Öğretmenlerin, öğretmen maaşların yeterli ve adil dağıtılıp dağıtılmadığına ilişkin görüşleri; yetersiz-adaletsiz, mesleki kıdem ve istihdam biçimi-unvan şeklinde bulunmuştur. Öğretmen maaşlarının belirlenmesinde dikkate alınması gereken kriterler; performans-başarı, enflasyon, eğitim düzeyi, mesleki kıdem, iş yoğunluğu ve bölgesel yaşam koşulları şeklinde bulunmuştur. Katılımcı öğretmenlere göre öğretmen maaşlarının yeterli düzeyde olup olmamasının sonuçlarının olumlu sonuçları; yaşam kalitesinde artış, nitelikli-kaliteli eğitim, yüksek motivasyon, verimlilik ve saygınlık şeklinde ve olumsuz sonuçları; mesleki gelişime bütçe ayıramama, düşük motivasyon, verimsizlik, ek iş yapma ihtiyacı ve mutsuzluk şeklinde bulunmuştur. Öğretmenler arasındaki ücretli-sözleşmeli-kadrolu öğretmen ayırımından kaynaklı ücret dengesizliğinin sonuçları; kutuplaşma-gruplaşma, huzursuzluk, aidiyet eksikliği, performans düşüklüğü, motivasyon düşüklüğü, değersiz-yetersiz hissetme ve niteliksiz eğitim şeklinde bulunmuştur. Katılımcı öğretmenlerin görüşlerine göre öğretmen maaşlarının ve ekonomik durumlarının iyileştirilmesine yönelik çözüm önerileri; yaşanabilir düzeyde maaş artışı, ek ders ücretlerine iyileştirme, ikramiye, kira-yol ve yemek yardımı, etkin sendikacılık, faizsiz konut kredisi ve ekonomik istikrar şeklinde bulunmuştur. Maaş artışı dışında öğretmenlerin ekonomik durumlarını iyileştirmek için yapılabilecekler; düşük faizli kredi, indirim, kira-yol ve yemek yardımı, özel ders, vergi oranlarının sabitlenmesi ve burs imkânı şeklinde bulunmuştur. Öğretmenlik mesleğini ekonomik anlamda daha cazip hale getirmek için üzerine görev düşenler; Millî Eğitim Bakanlığı, milletvekilleri-politikacılar, hükümet, sendikalar, üniversiteler ve Maliye Bakanlığı şeklinde bulunmuştur. Toplumların kalkınması, nitelikli eğitim ile mümkün olmaktadır. Nitelikli eğitim alanlarında iyi eğitim almış, ekonomik yönden refah içerisinde yaşayan ve kişisel-sosyal ve mesleki yönden kendilerini sürekli geliştiren öğretmelerin katkılarıyla mümkün olabilmektedir. Sonuç olarak öğretmen görüşlerine göre öğretmenlerin ekonomik problemlerinin çözülmesi hem motivasyonlarını hem de performanslarını artıracak ve nitelikli eğitim vermelerine imkân tanıyacaktır. Böylece itibarlarını ve mesleki saygınlıklarını artıracakları sonucuna ulaşılmıştır.