Bireyin psikolojik durumunun iktisadi karar verme sürecinde güven, statüko yanlılığı ve sürü davranışına etkisi

Geçmişte ve günümüzde insanların kararlarını verirken hangi faktörlerden etkilendiği merak konusudur. İnsanlar bir karar verdiklerinde gerçekten rasyonel mi davranır yoksa her zaman rasyonel davranamayabilir mi? İnsanlar yatırım yaparken, bir mal ya da hizmet satın alırken ya da en basit kararlarında bile etkilendikleri faktörler var mıdır? Bu gibi sorular sosyal bilimler alanında özellikle davranışsal iktisat çerçevesinde incelenmektedir. Özellikle son yıllarda sosyal bilimler alanında yapılan çalışmalarda "İnsanlar verdikleri kararda ne kadar rasyonel davranıyor? " sorusu dikkat çekmektedir. Psikolojik kavramların da sosyal bilimlerdeki analizlere dâhil edilmesiyle birlikte birçok fenomen ortaya çıkmıştır. Yapılan araştırmalar neticesinde, bireylerin karar verme sürecine etki eden birçok fenomenin bulunduğu düşünülmektedir. Bu araştırma özelinde insanların karar verirken psikolojik durumlarından etkilenip etkilenmedikleri araştırılmıştır. Ayrıca karar verme sürecini etkilediği düşünülen statüko ve risk-güven ilişkisine ait bulgular analiz edilmiştir. Çalışmanın amacını oluşturan kısımlar bulardır. Tezin amacı; bireylerin kişilik özelliklerinin, depresyon ve kaygı düzeylerinin iktisadi karar verme süresince etkili olan risk-güven ilişkisi, statüko yanlılığı ve sürü davranışı üzerine etkisini incelemektir. Bu çalışmada kişilerin psikolojik durumlarının karar vermede ne düzeyde etkili olduğunu belirlemek amacıyla, Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi İktisat Bölümü öğrencileri arasından rassal yolla seçilen 60 kişi üzerinde deneysel bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Elde edilen bulguların analizinde SPSS 22.0 ve Eviews 10.0 paket programlarından faydalanılmıştır. Ayrıca veri madenciliği yöntemlerinden karar ağacı algoritması kullanımı için WEKA 3.8.3 programından yararlanılmıştır. Karar ağacının oluşturulmasında C4.5 (J48) algoritması kullanılmış ve iktisadi kararların karar kuralları oluşturulmuştur. Bu yolla literatüre yeni bir bakış açısı kazandırmak çalışmanın ikincil amacını oluşturmaktadır. Elde edilen sonuçlar neticesinde; bireylerin kendine olan güveni mükâfatlandırdıkları görülmüştür. Kişilere birden fazla ve birçok seçenek sunulduğunda statükoda kalma eğilimi gösterdikleri tespit edilmiştir. Bu sonucun ise, aşırı bilgi yüklemesinden kaynaklı olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca kişilere sunulan hikâyedeki ufak bir değişiklik ile mevcut durumu korumaya ne kadar eğilimli oldukları tespit edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Davranışsal İktisat, Deneysel Çalışma, Karar Ağacı, Risk-Güven İlişkisi, Statüko Yanlılığı, Karar Verme Davranışı