Bireylerin kişilik özellikleri ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi: Beş Faktör ve HEXACO kişilik modelleri kapsamında karşılaştırmalı bir analiz

Kişilik kavramı bireylerin yaşamlarında önemli bir yere sahiptir. Kişilik özellikleri bireylerin yaşamları boyunca hem özel hem de çalışma hayatlarıyla ilgili tutum ve ilişkilerini etkilemekte, yaşadıkları olayları yorumlama ve bunlara tepki verme biçimlerini yönlendirmekte ve hem kendilerinin hem de çevresindekilerin yaşamlarını etkileyebilmektedir. Öte yandan, tükenmişlik kavramı da özellikle çalışanlar için modern çağın önemli bir olgusu olup, birçok birey tarafından yaşanmaktadır. Duygusal olarak zorlayıcı durumlara uzun süreli maruz kalmanın neden olduğu fiziksel, duygusal ve zihinsel bir tükenme hali olan tükenmişlik de kişilik gibi bireylerin yaşamlarında önemli etkiye sahiptir. Kişilik ve tükenmişlik kavramlarının çalışanlar ve işletmeler üzerindeki etkileri bu kavramların araştırılmasını önemli kılmaktadır. Bu kapsamda, bu çalışmayla bireylerin kişilik özellikleri ile tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişkinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu inceleme Beş Faktör ve HEXACO kişilik modelleri kapsamında karşılaştırmalı olarak gerçekleştirilmiştir. Nicel yöntemin kullanıldığı araştırmanın verileri online anket yöntemi ile toplanmıştır. Araştırmanın örneklemini Akdeniz Üniversitesi, Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi ve Süleyman Demirel Üniversitesinde çalışan 514 öğretim elemanı oluşturmaktadır. Araştırma sonucunda Beş Faktör modelinin deneyime açıklık, sorumluluk/vazifeşinaslık, dışa dönüklük, uyumluluk ve duygusal denge kişilik özellikleri ile tükenmişlik düzeyi arasında negatif yönlü anlamlı ilişki tespit edilmiştir. HEXACO modelinin ise dürüstlük-mütevazılık, dışa dönüklük, uyumluluk, sorumluluk/vazifeşinaslık ve deneyime açıklık kişilik özellikleri ile tükenmişlik düzeyi arasında negatif, duygusallık ile tükenmişlik düzeyi arasında ise pozitif yönlü anlamlı ilişki bulgulanmıştır. Bununla birlikte, Beş Faktör modelinin kişilik özelliklerinin genel olarak tükenmişlik düzeyi ile daha yüksek korelasyon katsayılarına sahip olduğu görülmüştür. Çalışmada, tükenmişlik düzeylerinin cinsiyet, unvan, çalışılan üniversite ve araştırma yapılan temel bilim alanı açısından da anlamlı farklılaştığı bulgulanmıştır. Ayrıca, adaletsizlik, olumsuz ilişkiler, iş yükü ve mobbing unsurlarının da tükenmişlik yaratabileceği tespit edilmiş, katılımcıların tükenmişlikle başa çıkabilmek için hobilerle ilgilenme, azmetme, olumlu düşünme ve sabretme yöntemlerine başvurdukları görülmüştür. Beş Faktör modeli ile alternatif kişilik modellerini karşılaştıran az sayıda araştırmadan biri olması bu çalışmanın özgün yanını oluşturmaktadır.