Birinci basamak immünmodülattuar tedavi alan relapsing remiting multipl skleroz hastalarında kardiyovasküler otonom fonksiyonların değerlendirilmesi

ÖZET Birinci Basamak İmmunmodulatuar Tedavi Alan RRMS Hastalarında Kardiyovasküler Otonomik Fonksiyonların Değerlendirilmesi Dr. Yakup GÖNÜLAL, Nöroloji Anabilim Dalı, Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tıp Fakültesi, Tokat, 2024 Giriş Multipl Skleroz (MS); sıklıkla genç yetişkinlerde ortaya çıkan bir bölümü ataklarla ve remistonla ilerleyen, daha az oranda progresif ilerleyen, ciddi yeti yitimi ve aynı zamanda iş kaybına yol açan, genetik ve çevresel etmenlerin karmaşık etkileşimleriyle ortaya çıktığı varsayılan enflamasyon, demiyelinizasyon ve akson hasarı ile karakterize santral sinir sisteminin otoimmün kronik bir hastalığıdır (1). Kas gücü zaafı, duyusal belirtiler, ataksi, mesane problemleri, yorgunluk, diplopi, görme bulanıklığı, dizartri, bellek-konsantrasyon- dikkat bozukluğu gibi kognitif yakınmalar sık görülen bulgulardır. Çok fazla gün yüzüne çıkmamış olmakla birlikte MS' de çeşitili yollarla otonom disfonksiyona yol açmaktadır. Bilindiği üzere fingolimod gibi bazı MS ilaçları kardiyak olumsuz etkilere yol açtığından tedavi sırasında kardiyak takip son derece önemli olmuştur. Bununla birlikte diğer immunmodulatuar ajanların otonom sinir sistemine veya kardiak otonom fonksiyonlara olumlu/olumsuz etkisi çok iyi aydınlatılabilmiş değildir. MS hastalarında SSS hasarına bağlı belirti ve bulgular ortaya çıkabilir. Bunların bazıları çok sık, bazıları da kırmızı bayrak kabul edilecek kadar nadir ortaya çıkarlar. Ekstremitelerde güçsüzlük, uyuşma, ataksi, mesane problemleri, yorgunluk, diplopi, görme bulanıklığı, dizartri, bellek-konsantrasyon-dikkat bozukluğu gibi kognitif yakınmalar sık görülen belirtilerdir. Daha seyrek olanlar ise hareket bozuklukları, demans düzeyinde kognitif yıkım, epileptik nöbet, baş ağrısı, kortikal belirtiler, işitme kaybı, amyotrofi gibi belirti ve bulgulardır. Amaç Bu çalışmada RRMS tedavisinde kullanılan birinci basamak immünmodülatuar ajanların özellikle kardiyak otonom fonksiyonlar üzerine olan etkilerini incelemeyi amaçlamaktayız. Çalışmamızdan elde edilecek sonuçlar, MS hastalarının tedavi planlarının oluşturulmasında ve yönetilmesinde kardiyak sağlık açısından dikkate alınması gereken faktörlerin anlaşılmasına katkı sağlayacaktır. Ayrıca, bu çalışma, immünmodülatuar tedavilerin kardiyak sağlık üzerindeki potansiyel etkilerini daha geniş bir perspektiften değerlendiren az miktarda çalışmalardan biri olma özelliği taşıyacaktır. Bu kapsamda araştırmamız, immunmodulatuar tedavilerin otonom sinir sistemi üzerindeki potansiyel etkilerini araştıracak yeni çalışmalara örnek teşkil edecektir. MS' in primer olarak otonom disfonksiyona yol açması bilinmekle birlikte, MS tedavisinde kullanılan ilaçların bu otonom disfonksiyonu geriye döndürmede ne kadar etkili olabileceği ve ilaçların olası otonom bulgularda bir kötüleşmeye yol açıp açmayacağı değerlendirilecektir. Otonom sistemi değerlendirmede kullanılan çok sayıda yöntem bulunmaktadır. Bunların önemli bir kısmı kullanım ve uygulama güçlükleri nedeniyle terk edilmiştir. Günümüzde uygulama alanı bulan otonomik disfonksiyon tanı yöntemleri güvenilir sonuç vermektedir. Seçilmiş, güvenli test yöntemleri dört gruba ayrılabilir: Kardiovaskiiler testler, pupil reaksiyon testleri,lakrimal sekresyon testi,deri potansiyel kayıtlaması. Çalışmaya McDonald kriterlerine göre MS tanısı konmuş 93 hasta dahil edilmiştir. RRMS tanısı konulmuş, son 1 yıldır İnterferon-beta 1a veya dimetilfumarat tedavilerinden herhangi birini alan, EDSS skoru 5' in altında olan RRMS hastaları ile; en az 1 yıldır MS kliniği ve tanısı olup herhangi bir tedavi almayan hastalar dahil edildi. Dimetilfumarat kullanan 32, İnterferon-beta 1 a kullanan 32 ve immunmodulatuar tedavi almayan 30 hasta olmak üzere toplam 94 hasta çalışmaya alındı. Tartışma ve Sonuç Çalışmamızda sempatik deri yanıtı latansı ile yüksek hastalık aktivitesinin göstergesi olan dizabilite arasında ilişki bulunmuştur. Dizabilite(EDSS) arttıkça SSR latansı uzamıştır. Özellikle bu fark EDSS skoru ve yaş ortalaması yüksek olan İnterferon beta-1a kullananlar ile ilaç kullanmayan(stabil) hastalar arasında istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur. Kalp hızı değişkenliği parametrelerindeki azalma ile yüksek hastalık aktivitesi arasında ilişki bulunmuştur. Azalmış HRV değerlerine bakıldığında dimetilfumarat kullanan hasta grubunun otonom dizabilitesinin ilaç kullanmayan gruba göre daha belirgin olduğu anlaşılmaktadır. Bu fark Dimetilfumarat kullanan hasta grubunun dizabilitesinin yüksek olması ve yaş ortalamasının yüksek olması ile açıklanabilir. Bu, daha ciddi otonomik disfonksiyonun MS'te daha fazla genel sakatlık ile ilişkili olduğu potansiyel bir ilişkiyi düşündürmektedir. Sonuç olarak RRMS tedavisinde erken dönemde yüksek etkinlikli ilaçların kullanılması hastalarda dizabilite ilerlemesini önlemenin yanında, otonom sinir sistemi bozukluklarına da engel olacaktır. Bu anlamda RRMS tanısı konulduktan sonra yüksek etkinlikli tedavilerin erken başlanması otonom sinir sisteminin korunması açısından da önemlidir. Anahtar kelimeler: Multipl skleroz, otonom disfonksiyon, immunmudulatuar tedaviler.