Birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan hemşirelerin çocukluk obezitesi hakkındaki bilgi ve uygulamaları

Bu araştırma, birinci basamak sağlık hizmetlerinde çalışan hemşirelerin çocukluk obezitesi hakkındaki bilgi ve uygulamalarının belirlenmesi amacı ile tanımlayıcı tipte gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini, İstanbul il merkezinde bulunan Esenler, Şişli ve Beşiktaş ilçelerindeki 46 Aile Sağlığı Merkezi'nde görev yapan 100 hemşire oluşturmuştur. Çalışmada örneklem seçimine gidilmemiş olup çalışmanın uygulandığı dönemde Aile Sağlığı Merkezlerinde görev yapan ve çalışmada yer almayı kabul eden tüm hemşireler araştırma kapsamına alınmıştır. Araştırma için Koç Üniversitesi Etik Kurulu'ndan ve ilgili kurumlardan yazılı izin alınmıştır. Çalışmanın verileri araştırmacı tarafından konu ile ilgili literatüre dayalı olarak oluşturulan ve ekte örneği verilen soru formu ile toplanmıştır. Soru formunda hemşirelerin sosyodemografik özellikleri ile çocukluk obezitesi hakkındaki bilgileri ve uygulamalarını belirlemeyi amaçlayan 20 soru bulunmaktadır. Soru formunun uygulanmasından önce 10 hemşire ile ön uygulama yapılmış ve soruların anlaşılırlığı değerlendirilerek soru formunda gerekli düzeltmeler gerçekleştirilmiştir. Veriler bilgisayar ortamında analiz edilmiştir. Anketler uygulandıktan sonra veriler IBM SPSS 20.0 programına girilerek analize hazır hale getirilmiştir. Öncelikle açık uçlu soruların kategorize edilmesi sağlanmış ve hata analizi yapılarak yanlış girişler düzeltilmiştir. Demografik özellikler ve çocukluk obezitesi ile ilgili sorulara verilen yanıtların frekans tabloları ve yüzdelik oranları hazırlanmıştır. Daha sonra ise ki-kare analizi ile demografik bazı özellikler ile çocukluk obezitesi ile ilgili sorular çapraz analiz ile karşılaştırılmıştır. Hemşirelerin % 99'u kadın olup % 30 'u 26-30 yaş aralığındadır. % 51'i lisans mezunu olup hemşirelerin meslekte geçirdikleri süre % 38'i için 6-10 yıl, birinci basamakta geçirdikleri süre ise % 63'ü için 0-5 yıldır. Hemşirelerin, çocukluk obezitesinin nedenleri ile ilgili görüşlerine bakıldığında % 96'sının sağlıksız yeme alışkanlıklarının, % 14'ünün akran baskısının obeziteye neden olduğunu ifade ettikleri görülmüştür. Çocukluk obezitesi ile ilgili bir eğitim programına katılma durumu ile çocuklara ve ailelere obezite ile ilgili danışmanlık yapılmasında kendini yeterli hissetme durumu arasında istatistiksel yönden anlamlı fark bulunmuştur (X2=14,967; p=0,000<0.05). Çocuklara ve ailelere obezite ile ilgili danışmanlık yapılmasında kendini yeterli hisseden hemşirelerin 37'si (%52,1) evet, 34'ünün (%47,9) hayır; çocuklara ve ailelere obezite ile ilgili danışmanlık yapılmasında kendini yeterli hissetmeyen hemşirelerin 3'ünün (%10,3) evet, 26'sının (%89,7) hayır yanıtını verdiği görülmektedir. Hemşirelerin çocukluk obezitesinin belirlenmesinde kullanılan yöntemlerle ilgili bilgi durumları ise %35'i obezitenin belirlenmesinde kullanılan yöntemlerini bildiklerini, %65'i ise bilmediklerini ifade etmişlerdir. Hemşirelerin çocukluk obezitesinin önlenmesinde okulun rolü ile ilgili görüşleri ise %24'ü kantinlerde sağlıksız yiyeceklerin önlenmesi ve %6'sı ise konu ile ilgili kamu spotu hazırlanması görüşünde olduklarını ifade etmişlerdir. Obezitenin olumsuz sonuçlarını önlemeye yönelik girişimler okul öncesi dönemden başlamalıdır. Çocuğun beslenme ve aktivite davranışında en önemli etkiye sahip olan annelerin ve birinci basamakta çalışan hemşirelerin sağlıklı yaşam biçimi davranışlarını geliştirici girişimlerde bulunulmasının sorunun çözümüne önemli katkılar sağlayacağı düşünülmektedir.