Birinci basamakta geriatrik popülasyonda sarkopeni sıklığı ve etkileyen faktörler

Amaç: Bu çalışmanın amacı, birinci basamak sağlık hizmetlerine başvuran 65 yaş ve üzeri geriatrik popülasyonda sarkopeni sıklığını belirlemek ve sarkopeni ile ilişkili demografik, klinik ve antropometrik faktörleri saptamaktır. Gereç ve Yöntem: Manisa ili Şehzadeler ilçesindeki bir Aile Sağlığı Merkezine kayıtlı, 65 yaş ve üzeri 145 bireyin dahil edildiği bu kesitsel tipteki araştırma, Aralık 2023- Eylül 2024 tarihleri arasında yürütülmüştür. Veriler, sosyodemografik özellikleri içeren tanıtıcı bilgi formu, SARC-F (Kuvvet, Yürüme Yardımı, Sandalyeden Kalkma, Merdiven Çıkma, Düşmeler) ölçeği ve Mini Nütrisyonel Değerlendirme-Kısa Form (MNA-SF) ile toplanmıştır. Katılımcıların kas gücü hidrolik el dinamometresi ile el sıkma gücü ölçülerek, kas kütlesi göstergesi olarak baldır çevresi ölçülerek ve fiziksel performansları 4 metre yürüme testi ile değerlendirilmiştir. Verilerin istatistiksel analizinde SPSS 27 programı kullanılmış, risk faktörlerini belirlemek için lojistik regresyon analizi yapılmıştır. Bulgular: Çalışmaya katılan 145 bireyin yaş ortalaması 71,11±5,81 olup, %55,2'si kadındı. Sarkopeni sıklığı %29,7 olarak saptandı. Bu olguların %83,7'si 'muhtemel sarkopeni', %16,3'ü ise 'doğrulanmış sarkopeni' olarak sınıflandırıldı. Sarkopeninin ileri yaş, kadın cinsiyet, lise altı eğitim düzeyi ve malnütrisyon riski ile istatistiksel olarak anlamlı derecede ilişkili olduğu bulundu (tümü için p<0,05). Lojistik regresyon analizinde, artan yaş (OR=1,123), kadın cinsiyeti (OR=2,4) ve düşük el sıkma gücünün (OR=0,807) sarkopeni için bağımsız risk faktörleri olduğu belirlendi. Ayrıca, sarkopeni şiddeti incelendiğinde, tek başına yaşamanın 'doğrulanmış sarkopeni' için anlamlı bir faktör olduğu görüldü (p=0,010). Sonuç: Birinci basamağa başvuran geriatrik popülasyonda sarkopeni sıklığı yüksektir. İleri yaş, kadın cinsiyet, düşük eğitim düzeyi ve malnütrisyon riski sarkopeni için önemli belirleyicilerdir. Birinci basamakta risk altındaki bireylerin SARC-F gibi basit tarama araçları ve el sıkma gücü ölçümü ile erken dönemde tespit edilmesi, sarkopeniye bağlı sakatlık ve düşme gibi olumsuz sonuçların önlenmesi açısından kritik öneme sahiptir. Anahtar Kelimeler: Sarkopeni, Geriatrik Popülasyon, Birinci Basamak.