Birinci Dünya Savaşı'na katılmış Osmanlı askerlerinin otobiyografilerinde savaş deneyimleri

Birinci Dünya Savaşı tarihteki en önemli topyekun savaş. Savaşa katılan devletler beşeri ve maddi kaynaklarını savaşa kanalize etmek için toplumun tamamını kapsayan organizasyonlar oluşturmaya çalışmıştır. Bununla birlikte savaş boyunca tahrip gücü en yüksek silahların kullanılması savaşı kendisinden önceki savaşlardan ayıran temel olgulardan biri olmuştur. Savaşın o döneme kadar yaşanmış diğer savaşlarla arasındaki bu ayrıksılık, Birinci Dünya Savaşı'nın deneyimlerine de yansımıştır. Son yıllarda tarihyazımında yaşanan değişimler ile sıradan askerlerin savaş deneyimleri tarihyazımında inceleme konusu olmaktadır. Söz konusu çalışmalarda günlük, hatıra, mektup gibi askerlerin otobiyografik metinleri kaynak olarak kullanılmaktadır. Bu durum otobiyografik kaynakların tarihyazımında önemini artıran bir gelişme olarak görülmektedir. Birinci Dünya Savaşı üzerine yapılan çalışmalarda savaş genellikle cepheler, savaşlar ve büyük şahsiyetler üzerinden incelemektedir. Son yıllarda savaşın sosyal boyutunu ele alan çalışmalar yapılmış olsa da sıradan Osmanlı vatandaşlarının deneyimleri yeterince ele alınmamaktadır. Ek olarak otobiyografik kaynaklar güvenilmez olarak kabul edilmekte ve araştırmacılar tarafından birincil kaynak olarak tercih edilmemektedir. Bu çalışma kapsamında sıradan Osmanlı vatandaşlarının cephe gerisindeki ve cephedeki deneyimleri askerlerin otobiyografik kaynakları kullanılarak incelenmiştir. Çalışma kapsamında incelediğimiz otobiyografik kaynaklar Osmanlı vatandaşlarının savaş deneyimleri konusunda önemli anekdotlar ortaya koymaktadır. Otobiyografik kaynaklarda cephe gerisine ilişkin ekonomik kriz, göçler ve salgın hastalıklar ön plana çıkarılmıştır. Cephede ise lojistik eksiklikten kaynaklanan sorunlar, bu sorunlar ile mücadele yöntemleri, etnik kimlikler arasındaki gerilim ve savaşa yönelik açık ve örtük tepkiler ön plandadır. Otobiyografik kaynaklar ışığında Osmanlı askerlerinin de tıpkı Avrupalı askerler gibi savaşın yıkıcılığı karşısında kimi zaman çaresiz kaldığı kimi zamansa imkanları dahilinde mücadele etmeye çalıştığı görülmektedir. Askerler koşullara dayanamadıkları zamanlarda ise firar ederek, kendilerini yaralayarak veya teslim olarak cephe gerisine dönmeye çalışmıştır. Ayrıca "sihirli bir kelime" olarak sulh her daim özlemle anılan bir kelime olmuştur.