Birinci Dünya Savaşı'nda İran coğrafyasında etnik, dini ve siyasi nüfuz mücadeleleri

Rusya ve İngiltere henüz 1907'de İran'ı kendi aralarında nüfuzbölgelerine ayırmışlardır. Osmanlı Devleti'nin Birinci Dünya Savaşı'ndatarafsız olduğu dönemde, Rusya, Kuzey İran'daki Türk-İran sınırındayaşayan kimi Kürt aşiretlerini bölgedeki Türk kuvvetlerine ve Türkiye yanlısıaşiretlere karşı kışkırtmıştır. İran, Birinci Dünya Savaşı'nda tarafsız olduğunuilan etse de Kuzey İran'daki Türk-Rus bağlantılı çarpışmalara engelolamadığından toprakları kısa sürede savaş alanı haline gelmiştir. Güneyİran'a ise İngilizler asker çıkarmaya ve petrol bölgelerini işgal etmeyebaşlamışlardır. Osmanlı Devleti ve Almanya, Afganistan ve Hindistan yolununana kapısı durumundaki İran'ı Cihad-ı Ekber'e kazanabilmek için çeşitliheyetler oluşturmuşlardır. Alman gizli servis üyeleri maddi imkânlarla İranaşiretlerini kendi yanlarına çekmeye ve bunlarla Rus ve İngilizlere karşımücadele etmeye çalışmıştır. Alman ve Türk yanlısı bazı İranlı siyasilerİran'ın Rus ve İngilizlere karşı mücadele etmesi için Kirmanşah'ta geçicihükümet kurmuşlardır. İran'da Rus işgalinin ilerlemesi ve Bağdat üzerindenTürk topraklarını tehdit etmeye başlaması üzerine Türk kuvvetleri İran'agirmiştir. Bolşevik Devrimi sonrası Ruslar'ın İran'ı tahliye etmeleri üzerineİngilizler Ruslar'ın boşalttıkları bölgeleri ve Bakü petrollerini Türkkuvvetlerinden önce ele geçirmek istemiştir. Anadolu'dan Urmiye bölgesineçekilen ve Urmiye havalisinde yaşayan Ermeni ve Nesturiler birleşerekRuslar'ın bu bölgelerden çekilmesi sonrası bağımsız devlet kurmak için bölgeahalisini katletmeye başlamış ve bu duruma müahale eden Türk kuvvetleriyleçarpışmışlardır. Türk kuvvetleri kısa sürede Ermeni ve Nesturileri mağlupetmiş ve Tebriz'i ele geçirmiştir. Bakü'nün ele geçirilmesine rağmen 30 Ekim1918'de imzalanan Mondros Ateşkes antlaşmasının ilgili maddesine göreTürk kuvvetleri İran'daki kuvvetlerini savaş öncesi sınırlara çekmiştir.