BİST şirketlerinin stratejik maliyet bilgilerini elde etme düzeylerinin tespitine yönelik bir araştırma

Bu çalışmanın temel amacı, işletmelerin kullandıkları stratejik maliyet yönetimi yaklaşımlarının, bilgi kalite boyutlarını kullanma durumlarının, maliyet bilgilerini sağlama düzeylerinin ve maliyet yönetiminden beklentilerinin, maliyet yönetimi ile elde edilmesi beklenen bilgiler üzerindeki etkisini ölçmektir. Çalışma bu amaç doğrultusunda dört bölüm olarak tasarlanmıştır. Çalışmanın birinci bölümünde; bilginin nitelikleri ve bilgi kalitesi, ikinci bölümünde; maliyet yönetimi ve stratejik maliyet yönetimi konuları hakkında bilgiler verilmiştir. Üçüncü bölümde, stratejik maliyet yönetimi ve bilgi kalitesi ile ilgili ulusal ve uluslararası akademik çalışmalar sunularak çalışma metodolojisi açıklanmıştır. Çalışmanın son bölümünde ise, SPSS 29.0 programı kullanılarak verilerin analizi yapılmıştır. Çalışmada veri toplama aracı olarak anket yöntemi kullanılmıştır. Çalışma kapsamını 2019-2020 yıllarında hisseleri Borsa İstanbul'da işlem gören işletmeler oluşturmaktadır. Bu kapsamda 216 işletmeye anket uygulanmıştır. Elde edilen verilerin güvenilirlik analizi Cronbach Alpha yöntemiyle hesaplanmıştır. Çalışmanın betimleyici istatistikleri için; frekans analizi, istatistiksel analizleri içinde; parametrik testlerden bağımsız örneklemler t-testi, tek yönlü varyans analizi, post-hoc analizi-tukey testi; parametrik olmayan testlerden ise ki-kare bağımsızlık testi kullanılmıştır. Araştırma modelini test etmek amacıyla çoklu regresyon analizi yapılarak hipotezlerin sonuçları verilmiştir. Araştırmanın sonucunda işletmelerin geleneksel maliyet yönetimi sistemlerinden en çok normal maliyetleme yöntemini (%80,1), stratejik maliyet yönetimi yaklaşımlarından ise kaizen maliyetleme yaklaşımını (%56,9) kullandığı ortaya çıkmıştır. Bununla birlikte araştırmaya katılan işletmelerin stratejik maliyet yönetimi yaklaşımlarını kullanmasının önündeki en önemli engellerin; faaliyet tabanlı maliyetleme ve kazien maliyetleme yaklaşımı için, üst yönetimin destek vermemesi; hedef maliyetleme ve kalite maliyetleme yaklaşımı için, işletmenin mamul/hizmet yapısına uygun olmaması; tam zamanında üretim ortamında maliyetleme yaklaşımı için, personelin bilgi düzeyinin yetersizliği ve mamul/hizmet yaşam dönemi maliyetleme yaklaşımı için ise, yöntemler hakkında bilgi eksikliği olduğu tespit edilmiştir. Araştırmaya katılan işletmelerde finansal durum tablosu ile döneme ait kâr veya zarar ve diğer kapsamlı gelir tablosunun karar alma aşamasında en çok yararlanılan tablolar olduğu; üst düzey yönetime maliyetler ile ilgili genellikle aylık bilgi verildiği; işletmelerin maliyetleri direkt ve endirekt olarak ayırabilme özelliğinin daha fazla olduğu; işletmelerin ürün ve faaliyet düzeyinde maliyet bilgilerini daha fazla elde ettiği; işletmelerin kullandıkları maliyet yönetim sistemi/yaklaşımı ile faaliyetlerin maliyet sapmalarını ve direkt işçilik ücret/süre sapmalarını diğer üretim maliyeti sapmalarına nazaran daha yüksek düzeyde hesaplayabildiği; işletmelerin maliyet liderliği stratejisini uygulama düzeylerinin daha yüksek olduğu; bilgi yönetim süreçlerinin işletmeler açısından genel olarak 'önemli' kabul edildiği; işletmelerin etkin bir maliyet yönetimi ile karlılığın artırılmasını en önemli etken olarak gördüğü ve işletmelerin kullandıkları maliyet sistemi/yaklaşımı ile bilgi kalite boyutlarından olumlu yönde faydalandığı tespit edilmiştir. Ayrıca, işletmelerde maliyet yönetimi ile elde edilmesi beklenen en önemli bilgi 'bütçelerin hazırlanması' ile ilgili olurken, işletmelerin kullandığı maliyet yönetimi ile en yüksek düzeyde sağladığı bilgi ise 'maliyetlerin kontrolü' konusunda olmuştur.