Bitişik nizam yapıların dinamik etkilerinin viskoz sönümleyiciler tarafından sönümlenmesi

Bu tez kapsamında bitişik nizam yapılar arasında mevcut çarpma etkilerini, viskoz sönümleyici ekleyerek ne derece önleyebildiğini, yapılar arasındaki mesafelerin değişimine bağlı olarak ne derece etkin olduklarını inceleyeceğiz. Ülkemiz bilindiği üzere aktif fay kuşağında yer almaktadır. Ülkemizin bu konumu geçmişte yaşamış olduğu depremlerin yıkıcılığından ve tahribatından da anlaşılabilir. Dolayısıyla depremi ülke gerçeği olarak göz önüne almak, yapıları bu doğrultuda inşa etmek ülkemiz mühendisleri ve akademisyenlerine düşen bir görevdir. Ülkemiz gelişmekte olan ülkeler sınıfında olduğundan dolayı şehirleşme konusunda hızlı bir o kadarda düzensiz yapılaşma ile yapılar inşa edilmektedir. Ülkemiz enerji konusunda yurtdışına bağlı olduğundan dolayı akaryakıt maliyetleri de yüksek olduğundan, şehir merkezlerinde ikamet etme talebi zorunluluk haline gelmiştir, buda merkezdeki yapıların m2 maliyetlerini arttırmış dolayısıyla yapılar yatay mimari değil de düşey mimariyle, metrekareyi olabildiğince verimli kullanmayı amaçlamıştır. Bu felsefe, yapıları bitişik nizama iterek yapılar arası boşluk bırakmadan yapılar inşa ettirmiştir. Fakat bu tip yapılarda deprem sırasında dinamik etkilere beraber tepki vermeye, direnmeye sebep olmasından dolayı statik olarak beklenilmeyen etkiler söz konusudur. Bu tez kapsamın bitişik nizam yapıları, dinamik yüklerden olan deprem yükü ile ortaya çıkması beklenilen çarpma etkisi (ponding effect) nin viskoz sönümleyiciler ekleyerek önüne geçmeyi hedefledik. Yeni deprem yönetmeliğimiz olan ''TBDY-2018'' de belirtilen dört deprem sınıfından en etkili iki depremi olan DD-1 ve DD-2 depremlerinin tepki spektrumlarını kullanarak zaman tanım alanında daha önceden meydana gelmiş depremlerden olan İmperial Valley, Kobe, Kocaeli, Northridge depremlerini ölçeklendirdik. Bunu ETABS programında yer alan Matched History ara yüzünü kullanarak yaptık. Her iki yapımız çelik çerçeveli yapılardır. Kolonları HEA 300, kirişleri ise IPE 270 olarak seçtik. Döşeme kalınlığı ise 20 cm olarak kabul edildi. Yapılar arasındaki mesafe 5 cm den başlayarak 10 cm ve 15 cm olarak devam etti. Yapıları, küçük yapının son katı, büyük yapının yarısına denk gelen 3. Kat hizasına boşluk(derz) elamanı ve akabinde viskoz sönümleyici yerleştirdik. Boşluk elamanları döşeme hizasında bulunan kirişler arasına yerleştirildi, viskoz sönümleyiciler ise kolon ve kirişin bağlı olduğu düğüm noktasına yerleştirildi. Yapılar arasında boşluk mesafesini sırasıyla arttırarak analizleri tekrarladık, bunun yanında viskoz sönümleyicinin parametrelerini sabit tuttuk. Boşluk elemanlarını uygulamadaki deprem derzleri olarak göz önüne aldık ve sayısal olarak bize yapılar arasında çarpmadan meydana gelen çarpma kuvvetinin değerini ve sayısını verdi. Yapılan analizler ışığında anlaşılmıştır gerek mevcut yapılar gerekse yeni yapılacak olan yapılarda deprem performansını sünekliği arttırarak sağlamak yapı açısından en uygun çözüm olacaktır. Klasik çözüm genellikle yapısal elemanları rijitleştirmek oluyor, buda yapının daha fazla deprem yükü çekmesi demektir. Tabii ki yapısal olarak uygun olan çözüm her zaman maddi açıdan uygun olmayabilir lakin sönümleyicilerin gelişen teknoloji ışığında maliyetlerinin daha makul seviyelere indiği de bir gerçektir. Bu noktada bize düşen Mühendislik eğitimi veren kurumların bu tip yapısal koruma ve takip sistemlerini pratik hayatta karşılığının olduğu ve projelerde kullanılabilirliklerinin bilinç seviyesine yükseltmek olmalıdır.