Bizans kaynaklarına göre hazarlar

Hazarlar, 7. yüzyıl itibariyle Kuzey Kafkasya ve Doğu Avrupa bozkırlarında güçlü bir devlet olarak tarih sahnesine çıkmış ve daha kuruluş aşamalarında Bizans İmparatorluğu ile tesis etmiş olduğu ilişki neticesinde bölgenin siyasi yapısının şekillenmesinde büyük bir rol oynamıştır. 7. yüzyıldan 11. yüzyıla kadar sürecek olan bu Hazar-Bizans ilişkileri, Herakleios sonrası dönemde Bizans'ın, Hazarlardan beklediği askeri desteği sağlayamamasından ötürü, dalgalı bir seyir izlemiştir. Özelikle II. Justinianus ve VII. Konstantinos sonrası dönemi istisna olarak görürsek, genel anlamda iki devlet arasındaki ilişkilerin olumlu yönde olduğunu görmekteyiz. Bizans kaynakları, Hazarların siyasi, askeri ve dini yapıları hakkında önemli bilgiler sunarak, bu ilişkilerin derinliğini anlamamıza katkı sunmaktadır. Bu tez, Bizans kaynaklarında Hazarlar hakkında sunulan bilgileri ele alarak; Hazarların dini, askeri ve siyasi tarihlerini ile onlar hakkında aktarılan çeşitli kültürel bilgileri incelemeyi amaçlamaktadır. Çalışma, Hazar-Bizans ilişkilerinin tarihsel sürecini, Bizanslı yazarların bakış açılarından ele alarak Hazar Kağanlığı'nın, başta Bizans İmparatorluğu olmak üzere çeşitli milletler ile olan etkileşimlerini incelemeyi ve Bizans yazarlarının vermiş oldukları bilgilere dayanarak bir Hazar tarihi oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu tez, iki bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde, Hazarlar hakkında bilgi veren Bizans kaynakları ile onların yazarları hakkında bilgi verilmiştir. Bu bölümde Theophanes Confessor, Ioannes Skylitzes, Nikephoros gibi tezimizin mihenk taşını oluşturan yazarlar ve eserleri ele alındıktan sonra, türlerine göre diğer eserler ve yazarları incelenmiştir. İkinci bölümde, Bizans kaynaklarında, Hazarlar hakkında geçen bilgiler detaylıca ele alınmıştır. Bu bağlamda, Bizans kaynaklarında geçen Hazar adı ve varyasyonları, özelikle başta İslam kaynakları olmak üzere, diğer topluluklara ait kaynaklardaki varyantlarıyla karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Ayrıca, Hazar ülkesinin adlandırması, Hazarlara ait unvanlar ve şahıs adları incelenmiştir. Devamında Hazarların çeşitli dinler ile etkileşimi ve Bizans'ın Hristiyanlığı yayma politikası ele alındıktan sonra Aziz Konstantin'in misyonu detaylıca tetkik edilmiştir. Bizans kaynaklarına göre Hazar-Bizans siyasi etkileşimleri üç ayrı dönem altında ele alınmıştır. Bu başlıklar ele alınırken kaynaklarda Hazarların diğer topluluklar ile olan etkileşimleri uygun görülen yerlerde Hazar-Bizans siyasi etkileşimi doğrultusunda incelenmiştir. Son olarak Sarkel Kalesi başlığı altında, kalenin inşa ediliş süreci ile bu husustaki bazı tartışmalar Bizans kaynaklarının aktarmış olduğu bilgiler doğrultusunda tartışılmıştır. Çalışmada nitel analiz yöntemi kullanılarak, Bizans kaynaklarından elde edilen bilgiler titiz bir şekilde incelenmiştir. Kaynaklardaki sınırlı bilgiye karşın, Hazar tarihini daha iyi anlamaya yönelik yeni bulgulara ulaşmıştır. Bu tez, Hazarların dini ve siyasi tarihi hakkında, Bizans merkezli yeni bir bakış açısı sunmayı hedeflemiştir.