Vatandaşların bedenleri: İkilik dışı beden insan haklarının öznesi olabilir mi?

Bu tez, toplumsal cinsiyete dayalı vatandaşlık kategorilerine uymayan ikilik dışı bedenlere, özellikle de trans ve interseks bedenlere odaklanarak insan haklarının öznesi sorusu üzerine eleştirel bir değerlendirme sunmayı amaçlamakta ve egemenin vatandaşlığı kadın ve erkek olmak üzere yalnızca iki kategoriye ayırarak ikili olmayan bedenleri nasıl hukuken görünmez kıldığını araştırmaktadır. İnsan haklarının evrenselliği iddiası ile insan haklarının öznesi sorunu arasındaki gerilimi teorik olarak inceleyen tez, ilk olarak, insan haklarının öznesinin insanlar değil vatandaşlar olduğunu iddia etmektedir. Akabinde vatandaşın kim olduğunu tespit etmeye çalışan tez, vatandaşların tanımlanması ve sınıflandırılmasında toplumsal cinsiyet ve cinselliğin rolünü irdelemekte ve vatandaşlık statüsünün yalnızca kadın ve erkek vatandaş olmak üzere iki tür vatandaşlık kategorisi için geçerli olduğunu tespit etmektedir. Teorik incelemesini uygulama ile birlikte ele almayı amaçlayan tez, cinsiyetin hukuki tanınmasına ilişkin insan hakları standartlarını ve devlet uygulamalarını da analiz etmektedir. Bu kapsamda cinsiyetin hukuki tanınmasına ilişkin uluslararası insan hakları hukukunun sağladığı normatif çerçeveyi ve çeşitli devlet uygulamalarını inceleyen tez, devlet uygulamalarının yalnızca uluslararası insan hakları standartlarına aykırı olmakla kalmayıp, kendi içinde de oldukça önemli ölçüde farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. Devlet uygulamalarındaki radikal aykırılık ve farklılaşmanın sebebini Arendt, Schmitt, Agamben ve Foucault'nun kuramlarından yararlanarak tartışan tez, "istisnaya karar veren" egemenin aynı zamanda vatandaşların bedenlerinin cinsiyetlendirilmesine ve sadece belirli bedenlerin vatandaş olarak tanınmasına da karar verdiğini, dolayısıyla hukuki tanımadan dışlanan bedenlerin haklara sahip olma hakkından ve insan haklarının öznesi olmaktan dışlandığını savunmaktadır. Nihayetinde tez, insan haklarının öznesi olmak için tek şartın vatandaşlık olmadığı sonucuna varmaktadır: bir vatandaş, verili cinsiyet kategorilerine uymadığında ya da uymayı reddettiğinde egemen kararla hala 'çıplak hayata terk edilebilir', nitekim insan haklarının öznesinin vatandaşlığı, cinsiyetlendirilmiş bir vatandaşlıktır. Anahtar Kelimeler: İnsan haklarının evrenselliği, insan haklarının öznesi, vatandaşlık, cinsiyetin hukuki tanınması, egemen karar, haklara sahip olma hakkı, biyoiktidar, çıplak hayat, cinsiyetlendirilmiş vatandaşlık.