Bölgesel ekonomi üzerine ulaşım yatırımlarının etkileri: konya hızlı tren yatırımı örneğinde bir araştırma

Planlama yazınında ulaşım yatırımlarının ekonomi üzerinde belirleyici etkileri ve politikacıların uygulamaya dönük eylemleri gündemde sıklıkla yer almaktadır. Özellikle farklı mekânsal birimler arasındaki mesafeyi azaltmaya yönelik yeteneği nedeniyle, ulaşım altyapı yatırımları ekonomik mekanların oluşumu ve gelişimi açısından stratejik açıdan önemli kararlar olarak görülür. Bu bağlamda, son yirmi yılda Türkiye'de bölgesel ulaşım yatırımlarına dönük önemli girişimlerin söz konusu olduğu ve bu yatırımların önemli ekonomik bölgeler arasında erişilebilirliği arttırarak mekânsal ve işlevsel etkinliğin zenginleşmesine yol açtığı bilinmektedir. Bu yatırımlar içerisinde Türkiye için yeni bir uygulama biçimi olarak ön plana çıkan Yüksek Hızlı Tren (YHT) yatırımları, ulaşım politikaları açısından yeni bir bakış açısı kazandırmıştır. Özellikle ekonomik faaliyetler açısından baskın konumdaki bölgeleri birbirine bağlayan YHT ağı, ekonomik gelişme dinamikleri açısından bölgeleri hem açık Pazar haline dönüştürmüş hem de önemli yatırım alanları olarak cazibesini arttırmıştır. Bu çerçevede, tez çalışmasında Türkiye'de YHT ulaşım yatırımlarının ekonomik mekân üzerindeki etkilerini ortaya koymak amaçlanmıştır. Bölgesel gelişme paradigmalarında, neo-klasik okulun geleneksel yöntemlerinin ulaşımın ekonomi üzerindeki geniş etkilerini tanımlamak için eksikliklere sahip olmasını dikkate alarak, tez çalışmasının teorik ve kuramsal çerçevesi ekonomik coğrafya yaklaşımlarına temellendirilerek genel çerçeve oluşturulmuştur. Çünkü ekonomik coğrafya yaklaşımı ulaşım ve ekonomiyi birbirine bağlayan nedensel mekanizmaların analizi için kapsamlı bir analitik çerçeve sunmaktadır. Bu yaklaşım çerçevesinde, ulaşım türlerinin etkinliğine yönelik kullanılan değişkenler ile YHT ağının ekonomik mekân üzerinde ortaya çıkardığı etkilerin ortaya konulmasında mekân-sektörel veri arasındaki nedensel ilişkilerde, YHT yatırımlarının Konya ilinin sosyo-ekonomik gelişimine yönelik yolculuk davranışlarına dayalı bir bakış açısı geliştirilmiştir. Çalışmada, YHT'nin etkilerinin özellikle bölgenin merkezinde yoğunlaşma eğiliminde olduğu ve merkezdeki etkinin farklı ulaşım türleri üzerinden bölgeye yayıldığı belirlenmiştir. Ayrıca yolculuk erişilebilirliklerindeki değişimlerin ilçelerin sosyo-ekonomik gelişme eğilimleri açısından önemli olduğu tespit edilmiştir.