Bolu'da doğal yayılış gösteren orkideler üzerinde morfolojik çalışmalar ve popülasyon gözlemleri

Bu çalışma, Bolu ilindeki güncel Orchidaceae çeşitliliğini ortaya koymak ve taksonlar üzerinde detaylı morfometrik analizler ve popülasyon gözlemleri yapmak amacıyla yapılmıştır. Araştırma alanında, 2014 yılının Nisan ayından 2017 yılının Eylül ayına kadar toplam 92 saha çalışması yapılmış ve araştırma alanından 231 popülasyona/istasyona ait 2727 bitki örneği toplanmış ve 17 cinse ait 53 takson belirlenmiştir. Toplanan tüm taksonlardan yedisi endemik, biri nadirdir. Endemik ve nadir bitkilerin IUCN tehlike kategorileri aşağıdaki gibidir: küresel düzeyde 7 takson "NE (değerlendirilemeyen)" ve bölgesel düzeyde 1 nadir takson "VU (zarar görebilir)" kategorisinde bulunmaktadır. Detaylı morfolojik çalışmalarda, taksonların değerlendirilmesi için iki sistem uygulanmış ve karşılaştırılmıştır: geleneksel taksonomi ve sayısal taksonomi. Geleneksel morfolojik analizlerde 41 nicel, 28 nitel karakter kullanılmıştır. Tüm taksonların ayrıntılı betimleri, habitat ve lokalite özellikleri ile bölgesel koruma değerlendirmeleri verilmiştir. Sayısal taksonomik analizler için, rastgele her popülasyondan mümkün olduğunca 10 örnek alınmıştır. Popülasyonda yeterli birey yoksa, 5 örnek alınmıştır. Tüm taksonların sayısal değerlendirmesinde, 57 OTU (operasyonel taksonomik birim) için ölçülen 40 kantitatif, 3 kalitatif karakterin varyasyonunu analiz etmek için temel bileşenler ve küme analizleri kullanılmıştır. Bu çalışmada, Türkiye için bir takson (Anacamptis × parvifolia (Chaub.) H.Kretzschmar, Eccarius & H.Dietr.), Bolu için dokuz takson yeni kayıt olarak belirlenmiştir. Yaşam formlarıyla ilgili olarak, taksonların %91'i (48 takson) fotosentetik ototrof, geri kalan %9'u (5 takson) klorofil içermeyen saprofitlerdir. 53 taksonun ait olduğu fitocoğrafik bölgeleri göz önüne alındığında, 11'i Avrupa-Sibirya, biri İran-Turan, biri Hirkano-Öksin ve 14'ü Akdeniz elementidir. Tanımlanan taksonların bazıları (26 takson) ya geniş yayılışlı ya da bilinmeyen fitocoğrafik kökenlidir. Araştırma alanındaki en fazla taksona sahip olan cinsler aşağıdaki gibidir: Dactylorhiza Neck. (10 takson), Anacamptis Rich. (7 takson), Orchis Tourn. ex L. (7 takson), Epipactis Zinn (6 takson) and Ophrys L. (5 takson). ANAHTAR KELİMELER: Bolu, Koruma, Morfoloji, Orkideler, Salep, Taksonomi