Budizm'de Mandala anlayışı

Budizm, MÖ. VI. asırda Kuzey Hindistan'da yaşadığı kabul edilen Sakyamuni Budda'nın öğretileri çerçevesinde oluşan ve gelişen bir dindir. 2500 yıl gibi uzun bir tarihsel süreç geçiren Budizm, içinde doğduğu Hint kültürünün yanı sıra Orta ve Güneydoğu Asya'nın yerel kültürleriyle de karşılaşmış ve bu topraklarda egemen din ve kültür olmayı başarmıştır. Bu süreçte etkileşim tek yönlü olmamıştır. Budizm de diğer kültürlerden etkilenmiş ve değişime uğramıştır. Bunun bir sonucu olarak Budizm'de farklı ekoller ortaya çıkmıştır. Bu farklılık din içerisinde çeşitli uygulamaların oluşumuna veya var olan dini uygulamaların değişimine sebep olmuştur. Mandala sembolü de bu durumdan etkilenen dini bir uygulamadır. Mandala, temel Hint dinlerinde var olan kökeni çok eskiye dayanan bir uygulamadır. Mandala sembolünün kullanımıyla ilgili tarihsel sürece baktığımızda günümüze kadar çeşitli din ve kültürlerde farklı şekillerde kullanıldığı görülmektedir. Budizm'de mandala sembolleri daha ziyade Mahayana ekolünün etkin olduğu bölgelerde yaygındır. Onun bir alt kolu Tibet Budizm'inde ise, mandala sembollerinin tasarlanması ve kullanılması oldukça dikkat çekici ve ilginçtir. Miladi VII. asırda ortaya çıkan Tibet Budizm'i ayrıca başta mandala anlayışı olmak üzere geliştirdiği dini uygulamalarla diğer Budist ekolleri de etkilemiştir. Mandala, tantrik bir uygulama olması sebebiyle tantrizmin diğer unsurlarıyla da yakından ilişkilidir. Bu noktada mandalanın yoga ve meditasyon uygulamalarında kullanılan temel bir enstrüman olduğu görülmektedir. Tılsımlı sözler olarak da tanımlanan mantraların çoğunlukla mandala sembolleriyle birlikte kullanımı söz konusudur. Diğer tantrik uygulamalar olan yantra ve çakra ise gerek şekilsel olarak gerekse kullanım noktasında mandala sembollerine çok benzemektedir. Yantra ve çakra mandala ile benzer yönlere sahip olmasına karşın aralarında ayırt edici farklar da mevcuttur.