Bina anatomisi: İçsel ve dışsal faktörlerin bina tasarımına etkisi: Üretimi ve analizi

Bina üretimi en erken örneklerinden günümüze kadar benzer pratiklerle yapılmaktadır, süreç işi alma ile başlayıp projelendirme ve ardından binanın üretilmesiyle son bulur. Her üretim benzer bir süreç takip etse de zaman içersinde değişen yapım teknikleri, teknoloji, toplumun değişen ihtiyaçları, sosyo- kültürel değişimler, tüm dünyayı etkileyen salgınlar, depremler gibi etken ve aynı zamanda değişken durumlardan dolayı bir binayı etkileyen faktörlerde sıkça değişmektedir. Binaya etki eden faktörlerin değişmesi gibi bir binanın var olmasını anlamlandırma çabası da tarih boyunca farklı mimarlar ve farklı tasarımcılar tarafından hep değişmiştir. Farklı mimarlar bir binanın var olma süreçlerini; binanın yapım aşamaları, tasarım süreci bileşenleri, bina elde etme süreçleri olarak adlandırmışlardır. Süreç ve süreci etkileyen faktörler ne kadar değişirse değişsin değişmeyen tek sonuç bir binayı elde etme çabası olmuştur. Bu çabalar içerisinde tez kapsamında binayı var etme çabası binanın var oluş aşamaları adı altında 9 adımda toplanmıştır. Süreç dizisinin temelleri mimarlığın ilk gününden itibaren referans alınan beden ile ilişkilenmektedir. Nasıl ki her beden kendine özgün ve biricik bir yapıya sahip ise bina da insan bedeni gibi belirli oran ve ölçülerinden bağımsız olarak biricik bir üretimdir. Günümüzde yaygın olan "Tip Proje" kavramı, her binanın aynı şekilde üretilmesine dayanarak özgünlükten uzaklaşmaktadır. Bu araştırma, bir binanın varoluş süreçlerini ve bu süreçleri etkileyen faktörleri inceleyerek, binaların özgün birer süreç ürünü olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır. Tezde, bir binanın bedenle ilişkisi ve tarihsel süreçteki benzerlikleri incelenmiş, ardından bir binanın varoluşu için gerekli dokuz adım belirlenmiştir. Bunlar; İhtiyacın Ortaya Çıkması, İşin Alınması, Sözleşme, Tasarım Çalışmaları, Uygulama Projesi, Proje Ruhsat Alımı, Yapısal Üretim, İskân Alınması, Kullanım/ Kazanımlar olarak sıralanmıştır. Sonrasında bu süreçlere etki eden faktörler araştırılmaya başlanmıştır. Bu faktörler için beden üzerinden yapılan araştırma sonucu bulunan ve teze yön veren ''iç ve dış denge '' olarakda tanımlanabilecek ''iç algı'' ve ''dış algı'' kavramlarının bina üzerinde karşılığı aranmıştır. Bu bakış ile faktörlerin binaya dışarıdan etki eden bağlam, ekonomi, kültür, malzeme gibi çeşitli unsurlarken mimarın kimliği, kullanıcılar, binanın planlanma süreci ve bu süreçte rol alan kişiler gibi binaya içten etki eden faktörlerden de söz etmek olasıdır. Her bina üretiminin kendine özgü bir dinamik oluşturmasının yanı sıra etkilendiği içsel ve dışsal faktörler benzerlik gösterdiği gibi bu faktörlerin birbirleri üzerlerindeki farklı etkileride gözlemlenlenebildiği sonucuna varılarak bu faktörleri ve binanın var oluşunu görsel olarak anlatabilmek için ''binanın varoluş''aşamaları oluşturulmuştur. Ortaya çıkan çalışmayı değerlendirmek ve geliştirmek için 80 mimarın üretim sürecine dahil oldukları bir yapıyı seçmeleri ve oluşturulan ''binanın varoluş'' aşamaları dizisnde kendi üretimlerinin hangi faktörlerler ile nasıl ilişkilendirdiklerine dair bir anket çalışması yapılmıştır. Buradaki amaç binayı var eden mimarın bu süreçleri ve faktörleri nasıl değerlendirdiğini anlamak, varsa başka faktörleri keşfetmektir. Bu sayede bir binanın var eden ve sonrasında etkilendiği iç ve dış faktörleri araştırılıp, çözümlenip binaların varoluş süreçleri için süreci daha verimli kılabilecek bir yol ya da bir başka deyişle binanın anatomisi çıkarılmış olur. Ortaya çıkan Bina Anatomisi çalışması mimarlar ve bina üretim sürecinde rol alan aktörler için bir yol haritası, öğrenciler için süreci anlamaya yöneelik bir harita gibi çeşitli amaçlar için kullanılabilecek bir altlık görevi üstlenmektedir.