Bursa ilindeki su örneklerinde katyon giderimi için doğal, modifiye ve genleşmiş perlit kullanımı ve iyon kromatografisi yöntemi ile analizi

Su, canlı yaşamının temel kaynağı olup ekosistem dengesi, ekonomik gelişim ve insan sağlığı açısından kritik öneme sahiptir. Ancak artan sanayi faaliyetleri, tarımsal üretim ve nüfus baskısı, özellikle yeraltı ve yüzeysel sularda katyon kirliliğini artırmaktadır. Bu çalışmada, Bursa ilinin çeşitli noktalarından alınan içme ve kullanma suları değerlendirilmiş; başlıca katyonların (Na⁺, K⁺, Ca²⁺, Mg²⁺ ve NH₄⁺) giderim potansiyeli araştırılmıştır. Adsorban olarak doğal ham perlit, genleştirilmiş perlit ve kitosan ile modifiye edilmiş perlit kullanılmıştır. Her bir numune için 1 g, 5 g ve 10 g adsorban 100 mL su numunesine eklenmiş; 1, 8 ve 24 saatlik temas sürelerinde adsorpsiyon deneyleri gerçekleştirilmiştir. Katyon analizleri, Metrohm 882 Compact IC Plus iyon kromatografi cihazı ile TS EN ISO 14911 standardına uygun şekilde yapılmıştır. Deneysel sonuçlara göre, NH₄⁺ iyonu tüm perlit türleri ile neredeyse tamamen giderilmiştir. K⁺ ve Mg²⁺ iyonlarında özellikle ham perlit yüksek düzeyde etkinlik göstermiş, Ca²⁺ iyonunun giderimi genellikle orta düzeyde kalmıştır. Na⁺ iyonunun giderimi tüm adsorbanlarda düşük düzeyde kalmış, bazı koşullarda negatif giderim gözlenmiştir. Genleşmiş perlit özellikle bazı iyonlarda kısmi başarı sağlarken, modifiye perlit çoğu durumda sınırlı veya negatif giderim göstermiştir. Sonuç olarak, Bursa sularındaki katyon kirliliğinin gideriminde perlit tabanlı adsorbanlar özellikle NH₄⁺, K⁺, Ca²⁺ ve Mg²⁺ iyonları için uygulanabilirlik göstermiştir. Türkiye'nin zengin perlit rezervleri göz önünde bulundurulduğunda, bu doğal ve çevre dostu malzemenin düşük maliyetli ve yerli bir adsorban alternatifi olarak içme, kullanma ve sulama sularının arıtılmasında değerlendirilebileceği görülmektedir. Perlitin sürdürülebilir bir arıtma yöntemi olarak yaygınlaştırılması, hem ithal edilen kimyasal arıtma malzemelerine olan bağımlılığı azaltacak hem de yerli kaynakların ekonomik değerini artıracaktır. Ayrıca bu tür doğal malzemelerin kullanımı, çevreye olası ikincil zararların önüne geçilmesini sağlayarak ekosistem dostu bir yaklaşım ortaya koymaktadır. İlerleyen çalışmalarda farklı su matrislerinde, daha geniş ölçekli pilot uygulamalarla perlitin performansının test edilmesi, teknolojinin yaygınlaştırılması açısından büyük önem taşımaktadır. Böylece hem içme suyu kalitesi artırılacak hem de tarımsal sulamalarda tuzluluk sorunlarının önüne geçilebilecektir.