Bursa Madan Deresi Havzası'nda coğrafi bilgi sistemi (CBS) teknikleri ve rusle yöntemi kullanılarak toprak kayıplarının belirlenmesi

Bu araştırma Bursa ili Osmangazi ilçesindeki Madan Deresi Havzası'nda farklı arazi kullanım şekillerinde CBS teknikleri ve RUSLE yöntemi kullanılarak toprak kayıpları miktarının belirlenmesi amacıyla yürütülmüştür. Bu amaç kapsamında farklı arazi kullanımlarını (orman, ziraat, mera) içerecek şekilde 120 nokta belirlenmiştir. 60 orman, 40 ziraat, 20 mera alanından olmak üzere toplam 120 adet bozulmuş toprak örneği ve 120 adet bozulmamış silindir örneği alınmıştır. Araziden alınan toprak örnekleri üzerinde; tekstür, toprak tepkimesi ve organik madde içeriği analizleri yapılmıştır. Çalışmada, CBS teknikleri ve RUSLE modeli kullanılarak Madan Deresi Havzası'nda meydana gelen erozyon miktarı belirlenmiştir. RUSLE modeli parametreleri sonucunda elde edilen değerler neticesinde R faktörü için ortalama 820,65, K faktörü için ortalama 0,0275, LS faktörü için ortalama 1,67 değeri ve C faktörü değeri için 0 ile 0,07 arasında değiştiği belirlenmiştir. Madan Deresi havzasında RUSLE yöntemine göre farklı arazi kullanımlarında (orman, tarım, mera) hesaplanan yıllık erozyon miktarı mera alanlarında toplam 17,42 ton, tarım alanlarında 1695,42 ton ve orman alanlarında ise 281,82 ton olarak belirlenmiştir. Madan Deresi havzasında sediment iletim oranı hektarda 0,40 ton olarak hesaplanmıştır ve bu hesaplanan değer toprağın taşınması anlamına gelmektedir. Elde edilen verilere göre yılda 1995,4 ton toprak erozyon sonucu harekete geçerken; 798,16 ton toprak akarsulara ulaşmaktadır. Bu değer hektarda yılda 0,35 ton toprağın taşınması anlamına gelmektedir. Arazi kullanımlarına göre toprak kaybı ise mera alanlarında 0,35 ton/ha/yıl, tarım alanlarında 0,95 ton/ha/yıl ve orman alanlarında ise 0,07 ton/ha/yıl olarak hesaplanmıştır. RUSLE yöntemine göre en fazla tarım alanlarında erozyon meydana gelirken, en az erozyon ormanlık alanlarda meydana gelmiştir. Çalışma sahasında tarımsal faaliyetlerin çok olması doğal bitki örtüsünü tahrip etmiş ve havzada toprak kaybına sebep olmuştur. Sonuç olarak; havzada gerekli tedbirler alınmadığı taktirde erozyon şiddeti ve miktarının artacağı söylenebilir. Erozyon riski taşıyan alanlarda toprak kayıplarına neden olabilecek uygulamalardan kaçınılmalı ve erozyon ile ilgili mücadele çalışmaları başlatılarak Madan Deresi havzası etrafında kontrol çalışmalarının yaygınlaştırılması sağlanmalıdır.