Bursa topraklarında PCB kirliliğinin bölgesel ve mevsimsel değişiminin belirlenmesi ve giderim olanaklarının araştırılması

Bu tez çalışması, Bursa topraklarından alınan örneklere uygulanan tespit çalışması, kaynak analizi, risk ve toksisite değerlendirmeleri ve arıtma çalışmalarını kapsamaktadır. Tezin ilk bölümünde, bölgesel ve mevsimsel olarak 5 farklı (yerleşim, endüstriyel, trafik, kırsal, trafik+mangal+yerleşim) bölge topraklarından alınan 19 örneğin PCB onsantrasyonlarını belirlemeye yönelik yapılan bir tespit çalışmasıdır. Yaz ve kış mevsimlerinde en yüksek PCB konsantrasyonları endüstriyel örnekleme bölgesinde ölçülmüştür. 82 PCB konsantrasyonları bölgesel olarak yaz mevsiminde 0,67-17 ng/g KM, kış mevsiminde 1,13-85 ng/g KM arasında değişiklik göstermiş olup kış mevsiminde daha yüksek seviyelerde seyretmiştir. Çalışmanın devamında, homolog grupların dağılımı belirlenmiş ve 82 PCB türü için kirliliğin yüksek çıktığı nokta tespit edilmiş ve Dutch 7 PCB konsantrasyonları karşılaştırılmıştır. Tezin ikinci bölümünde, farklı bölgelerden alınan örneklerin kaynağını belirlemek için temel bileşen analizi yapılmış ve ham toprak örneklerinde kirliliğin en yüksek çıktığı bölgede sağlık riski ve toksisite değerlendirmeleri yapılmıştır. Kanserojen risk sınıflandırması yapılmış, kanser riski R<10-6 ile "çok düşük risk" grubunda olduğu belirlenmiştir. Toksisite çalışmasında, Bursa topraklarındaki PCB'lerin canlılar için sağlık sorunu oluşturmayacağı tespit edilmiştir. Ayrıca, kirleticilerin kaynağını belirlemeye yönelik PCA analizi SPSS (Version 25.0) programı ile yapılmış ve bu analiz sonucunda, Bursa topraklarında PCB kaynağının esas olarak trafik ve endüstriyel faaliyetler olduğu görülmüştür. Tezin son bölümünde, en yüksek kirlilik konsantrasyonuna sahip bölge topraklarından alınan toprak örneğine iki farklı yöntemle PCB giderim uygulamaları yapılmıştır. Güneş ışığı varlığında gerçekleştirilen fotoparçalama uygulamalarında, 82 PCB türünün giderimi için en etkili doz TiO2 katkı maddesinde %1 olarak hesaplanırken, DEA ve H2O2'de %10 olarak belirlenmiştir. UV ışığı varlığında gerçekleştirilen PCB giderim uygulamalarında, iki farklı sıcaklıkta (18 oC ve 30 oC) ve 3 farklı dozda H2O2 katkı maddesi kullanılmıştır. 18 oC sıcaklıkta %10 katkı maddesi ilave edilerek UV A ışınına maruz bırakılan toprakta 82 PCB türü için %82 verimle en iyi PCB giderimi elde edilmiştir. Sıcaklığın 30 oC'ye çıkarılmasıyla, giderim verimi %95'e çıkmış ve en etkili H2O2 dozu %10 olarak belirlenmiştir.