Bütçe açıkları ile enflasyon arasındaki ilişkinin analizi

Bütçe açıklarının ülkelerin makroekonomik değişkenleri üzerindeki etkisi yadsınamaz bir gerçektir. Bütçe açıklarının oluşumuna etki eden faktörler; askeri nedenler, büyüme, politikalarının etkisi, dış nedenler, dönemsel, ekonomik krizler, doğal afetler ve savaşlar, finansal ekonomik nedenler, faiz oranlarının etkisi, kamu harcamalarının gelirden fazla olması, kamu sektörünün genişlemesi, kayıt dışı ekonomi, KİT kayıpları, konjonktürel mali disiplinsizlik ve gelir yönetiminin verimsizliği, parasal nedenler, politik nedenler, siyasi tercih olarak bütçe açığı, sosyal harcamalardaki artış, sosyal nedenler ve nüfus artışı, sübvansiyonlar, piyasa finansmanı, yapısal ve kurumsal gibi nedenlerdir. Bütçe açıkları sorunu görülen ekonomilerde bütçe açıklarının fiyatlar genel seviyesi üzerine etkisi son yıllarda pek çok araştırmaya konu olmuştur. Genel bir ifade ile dengeli bütçe, ekonomik büyüme, finansal istikrar, düşük faiz oranları ve döviz kurları gibi kavramlar fiyat istikrarının sağlanmasıyla oluşmaktadır. Son yıllarda ülkelerin uyguladığı ekonomi politikalarının sonucu karşısında ortaya çıkan bütçe açıkları, hazinelerin bütçe açıklarını nasıl para basarak ya da yurt içi ve yurt dışından borçlanma yoluyla finanse ettiğini ortaya koymuştur. Ancak para basarak elde edilen finansman yöntemi ekonomide enflasyon oluşmasına sebep olmuştur. Türkiye'de 2006-2024 yılları arasında analiz edilen bütçe açıklarının finansman yöntemi olarak iç ve dış borçlanma seçildiği görülmektedir. Devam etmekte olan bütçe açıkları daha fazla iç ve dış borçlanma gereksinimi doğurmuş ve beraberinde bütçe dengesizlikleri, enflasyonda artışa, refah düzeylerinde düşüşe bunun beraberinde ilerleyen dönemlerde ekonomik krizlere yol açmasına sebep olmuştur. Buna göre; merkez bankasının temel amacı olarak bilinen fiyat istikrarını sağlamak için maliye politikası ile para politikasının koordine edilerek tutarlı bir politika oluşturulması gerekmektedir. Bu çerçevede, bütçe disiplini sağlansa dahi, para politikasındaki gevşeklik ve eşgüdümsüz para ve maliye politikaları nedeniyle fiyatlar genel düzeyi yüksek seviyelerde kalabilecektir. Bu durumda, fiyatlar genel seviyesini yeniden düşürmek daha da maliyetli olabilir.