Büyük verinin büyük biradere dönüşümü: Dijital sosyoloji perspektifinden bireyin verileşmesi ve veri gözetimi

Bu çalışmada bilgi ve iletişim teknolojilerinin ve gözetim sistemlerinin gelişimiyle birlikte bireyler hakkında toplanan verilerin toplumsal, kültürel, ekonomik, siyasi amaçlarla kullanıldığı ve kullanılabileceği potansiyeli düşünülerek büyük verinin artan etkisinin değerlendirilmesi hedeflenmektedir. Bu hedefle özellikle verileştirme ve veri gözetimi temel alınarak, büyük veri ve yeni gözetim pratiklerinin yol açtığı toplumsal değişimler incelenmektedir. Araştırma, 16 veri bilimcisi (bu sistemleri ve onların yol açabileceği sonuçları öngörebilen ve aynı zamanda deneyimleyen bireyler oldukları için) ile uzman mülakatları ve derinlemesine mülakatlar yapılarak gerçekleştirilmiştir. Mülakatlar ile onların ontolojik güvenlik (bireylerin değişimler dolayısıyla ortaya çıkan tepkiler, korkular ve endişelere karşı ne tür bir başa çıkma stratejisi geliştirdikleri incelendiği için) anlamında ne tür bir strateji geliştirdiği, bu strateji ve çözüm önerilerinin toplumda da nasıl fayda sağlar hale gelebileceği inşacı bir bakış açısı ve nitel analiz yöntemiyle analiz edilmektedir. Değerlendirmeler sonucunda, veri bilimcilerin gözünden bakıldığında, büyük verinin tanımının ve içeriğinin değiştiği ve bunun tamamen yeni bir dijital gözetim pratiği oluşturduğu görülmektedir. Bu çerçevede büyük veri karar verme mekanizmalarının temel öğesi, bir tür sermaye ve sınıflandırma aracı olarak ele alınmaktadır. Büyük veri ve yeni gözetim pratikleri, unutulma hakkı, kontrol amaçlı yaptırım, veri güvenliği ve manipülasyonu, güvenlik ihlali, bozulmuş veri, ayrımcılık, panoptik sınıflandırma, anonimliğin kalmaması, güç dengesizliği ya da gücün tekelleşmesi, yankı odası, sosyal ilişkilerde ön yargı gibi pek çok sorunla ilişkilendirilmektedir. Çalışmada yeni gözetim pratiklerinin özellikle güvenlik, risk ve ötekinin tanımlanması ile ilişkilendirildiği; sosyal ilişkiler ve sorumluluklar alanında da "mikro düzeyde gözetim pratiklerinin" uygulandığı görülmektedir. Katılımcıların ontolojik güvenlik anlamında özellikle kendi ülkelerindeki veri ihlallerinin onlarda "kendi güvenliğine ilişkin şüphe" yarattığı görülmekte; sosyal fayda için büyük veri ile bu sistemlerin ontolojik güvenliğe katkısı incelenirken; sosyal zarar için büyük veri kavramsallaştırmasıyla ontolojik güvensizliğin daha belirgin hale geldiği anlaşılmaktadır. Katılımcıların ontolojik güvenlik/güvensizlik anlamında daha çok pragmatik bir kabulleniş (örtülü bir kötümserlik) stratejisine başvurdukları, ama sürekli iyimserlik, alaycı kötümserlik ve radikal katılım anlamında değerlendirilebilecek stratejilere de sahip olduklarına dair bulgular olduğu da görülmekte ve açıklanmaktadır. Bu stratejiler bağlamında veri bilimcilerin görüşleri doğrultusunda farklı alanlarda çözüm önerileri sunulmaktadır.