Büyükşehir belediyelerinin büyükşehir ilçe belediyeleri üzerindeki denetim yetkileri

Ülkemizde 1980 sonrası süreçte yerel yönetim alanındaki en önemli gelişme, 1984 yılında 3030 sayılı Büyükşehir Belediye Kanunu'nun yürürlüğe girmesiyle başlayan iki kademeli metropoliten yönetim uygulaması olmuştur. İlk kanundan 20 yıl sonra çıkarılan 5216 sayılı Kanun ile 2012 yılında kabul edilen 6360 sayılı yasa da büyükşehir yapılanmasında köklü değişiklikler meydana getirmiştir. 6360 sayılı Kanunun büyükşehir belediyesinin il mülki sınırında, ilçe belediyelerinin de ilçe mülki sınırında hizmet sunacak şekilde yetki ve sorumluluk alanlarını genişletmesi hem akademik hem siyasi tartışmalara yol açmıştır. 5216 sayılı Kanunda değişiklik yapılarak yeniden düzenlenen örgüt yapısı, hizmet ve kaynak paylaşımı, merkezi yönetimin yerelleşme politikaları, büyükşehirlerde merkezileşme olduğu; merkezi yönetimin vesayet denetiminin büyükşehir belediyeleri ile ilçe belediyeleri arasındaki ilişkide konumlanması bu tartışmaların başlıcalarıdır. 2017 Anayasa değişikliği ve 2018 genel seçimleri sonrası uygulanmaya başlanan Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile de yerel yönetimlerin özerklik ve vesayet konularında birtakım değişiklikler olduğu görülmektedir. Yasal düzenlemeler genellikle yerindenlik, etkinlik ve verimlilik gibi ilkeler çerçevesinde yapılmıştır. Bu çalışmada, Türkiye'de büyükşehir belediye yönetiminde iki kademeli metropoliten yönetimin bir sonucu olan üst kademenin alt kademe üzerindeki denetim yetkisinin büyükşehir belediyesinin merkeziyetçi yapısı, ilçe belediyelerinin özerkliği ve yerel vesayet tartışmaları kapsamında incelenmesi amaçlanmıştır. Büyükşehir belediyelerini ilgilendiren mevzuat çerçevesinde vesayet tartışmasına konu olan kanun maddeleri, karar ve uygulama şeklinde ayrışan spesifik örnekler ile değerlendirilmiştir. Özellikle büyükşehir belediyelerinin alan yönetimi gereği ilçe belediyelerinde sunacağı hizmetlerde uygulanan ilçe koordinatörlüğü uygulaması ve ilçe hizmet birimleri, ilçe belediyelerinin yapabileceği hizmetlerin merkezin koordinesinde yapılması ilçe belediyelerinin özerkliklerini sınırlandıran uygulamalar olarak değerlendirilirken; büyükşehir belediyelerinin bağlı kuruluşlarının denetimi, bazı gelirlerin merkezde toplanması ve kanunda yer alan aynen veya değiştirerek onaylama, yeniden görüşülmesini isteme gibi vesayet denetimi kavramları olan uygulamaların büyükşehir ilçe belediyeleri özelinde de uygulanması "yerel vesayet" tartışması kapsamında değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Büyükşehir belediye yönetimi, idari vesayet, yerel özerklik, yerel vesayet.