Çalışanların aşırı niteliklilik algılarının sonuçlarını belirlemeye yönelik bir araştırma

Bu çalışmanın amacı, algılanan aşırı nitelikliliğin birtakım olası sonuçlarını Kişi-Çevre Uyumu Teorisi, Sosyal Bilişsel Teori ve Sosyal Mübadele Teorisi kapsamında saptamaktır. Her ne kadar ilgili alan yazındaki birçok çalışma aşırı niteliklilik algısının (AAN) işten ayrılma niyeti (İAN) üzerindeki etkisine odaklanmış olsa da bu araştırma ile bunlara ek olarak çalışanların aşırı niteliklilik algılarının zorunlu vatandaşlık davranışları (ZVD), sosyal kaytarma (SK) davranışları ve kariyerizm (KR) eğilimi gibi potansiyel olumsuz sonuçları üzerindeki etkileri tespit edilmeye çalışılmıştır. Gerek ulusal gerekse uluslararası alan yazına bakıldığında, her ne kadar AAN ile birçok tutum ve davranış arasındaki ilişkileri inceleyen çalışmalar olsa da, AAN ile ZVD, SK davranışları ve KR eğilimi arasındaki ilişkiyi inceleyen bir çalışmaya ilgili yazında rastlanmamıştır. Alan yazındaki bu noksanlık araştırmanın özgün yanını vurgulamaktadır. Bu bağlamda, araştırmanın örneklemini kolayda örnekleme yöntemi ile 2017 Aralık ve 2018 Ocak aylarında ulaşılan İstanbul ilindeki yönetici olmayan 334 hizmet sektörü çalışanı oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak anket tekniği kullanılmış olup, hazırlanan anket iki farklı zaman diliminde (6 hafta arayla; Zaman1: AAN, İAN, KR; Zaman2: ZVD, SK) aynı kişilere uygulanmıştır. Böylece ortak metot varyansı problemi elimine edilmeye çalışılmıştır. Elde edilen veriler SPSS programında çeşitli istatistiki analizler kullanılarak analiz edilmiştir. Yapılan analizler sonucunda, AAN'nin işini küçük görme boyutunun ZVD, İAN, SK davranışları ve KR eğilimi üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğu bulgulanırken, AAN'nin kendini üstün görme boyutunun ise sadece KR eğilimi üzerinde istatistiksel açıdan anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğu bulgulanmıştır. Anahtar kelimeler: Algılanan aşırı niteliklilik, zorunlu vatandaşlık davranışları, işten ayrılma niyeti, sosyal kaytarma davranışları, kariyerizm eğilimi.