Çalışma ve öğrenim yaşamında kadınların toplumsal cinsiyet karşısında değer ve tutumları, otomotiv sanayi örneği

Ülkemiz ihracatında son 13 yıldır ilk sırayı alan otomotiv sanayi, dünyadaki genel eğilime uygun olarak kadın çalışanların istihdamını artırmayı talep etmektedir. Kadın çalışanlardan beklenen ise yetenek krizini aşmak ve verimliliği arttırmak üzerine odaklıdır. Kadınların otomotivle ilişik alanlarda istihdam edilmeleri ve görünür olmaları yaygın toplumsal cinsiyet rolleri ile düşünüldüğünde, sıra dışı durmaktadır. Geleneksel kalıplar bağlamında; otomotiv sektörü, onarım, araç bilgisi ve araç kullanımı gibi işler erkek işi kabul edilir ve kadınların bu işlerde yeterli olamayacağı düşünülür. Benzer kalıpyargılar, kız öğrencilerin otomotivle ilişik bir bölüm olan, motorlu araçlar teknolojisi alanında ve mesleki ve teknik eğitim kurumlarında öğrenim görmeleri için de geçerlidir. Gerek kadın çalışanlar gerekse kız öğrenciler erkek egemen bir alanda var olamaya çalışmanın karşılığını, dikkate alınmama, yadırganma ve alay edilme olarak deneyimlemektedir. Böylece kadın çalışanlar ve kız öğrenciler çalışmak istedikleri birimlerden uzak kalmaktadırlar. Sektörde çalışırken ve alanda öğrenim görürken karşı karşıya kaldıkları ayrımcı uygulamaların, onlar üzerinde yıpratıcı sonuçları olmaktadır. Kadın çalışanların ve kız öğrencilerin toplumsal cinsiyet bağlamında yaşadıkları bu olumsuz deneyimler, onların söz konusu cinsiyet rollerine karşı daha duyarlı olmaları sonucunu ortaya çıkarmaktadır. Sektörde çalışan kadınlar ve alanda öğrenim gören kız öğrenciler, toplumsal ve ekonomik dönüşümlerle kadın-erkek cinsiyet rolleri için de dengelerin değişmeye başladığını düşünmektedir. Bunun en önemli göstergelerini, kadınların çalışma hayatına etkin olarak katılması ve erkeklerin de hane içi görev ve sorumluluklarının eskiye oranla artması olarak belirtmektedirler. Bu ek olarak, cinsiyete dayalı toplumsal iş bölümünün çocuk sahibi olduktan sonra kadınlar tarafından makul karşılandığı da görülmüştür. Araştırmada, otomotiv sanayinin satış sonrası teknik servis alanında çalışan 20 kadınla, mesleki ve teknik ortaöğretim kurumlarının, motorlu araçlar teknolojisi alanında öğrenim gören 20 kız öğrenciyle yüz yüze görüşmeler yapılarak veriler toplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Toplumsal Cinsiyet, Otomotiv Sanayi, Motorlu Araçlar Teknolojisi Alanı, Cinsiyete Dayalı İş Bölümü, Tutumlar