Çatma-çatışma kaza nedenlerinin sistematik analizi

Teknolojik gelişmeler ve yürürlüğe konulan güncel mevzuatlara rağmen, denizlerde artan trafik yoğunluğu ve ağır meteorolojik koşullar gibi dış faktörler ile insan hataları sebebiyle çatma-çatışma kazaları yaşanmaya devam etmektedir. Bu tür kazalar, yalnızca can ve mal kaybına yol açmakla kalmamakta, aynı zamanda ciddi çevresel felaketlere de neden olmaktadır. Kazaların genellikle birbiriyle ilişkili nedenler zinciri sonucu meydana geldiği düşünüldüğünde, sadece nedenlerin tespit edilmesi değil, aynı zamanda bu nedenler arasındaki ilişkilerin analiz edilmesi de büyük önem taşımaktadır. Bu çalışmada, Web of Science (WoS) veri tabanında yer alan ve çatma-çatışma kaza nedenlerini içeren 79 akademik makale incelenmiş; elde edilen nedenler İnsan Faktörü Analizi ve Sınıflandırma Sistemi (HFACS) çerçevesinde sınıflandırılmıştır. HFACS yapısının nedenler arasındaki ilişkileri gösterememesi nedeniyle çatma-çatışma kazalarının oluşumundaki nedensellik ilişkilerinin sistematik olarak gözler önüne serilmesi maksadıyla, yukarıda bahsedilen 79 adet akademik makale arasından nedenler arasındaki ilişkilere yer veren 40 adet akademik makale olduğu tespit edilmiş, HFACS-PV seviyelerine sadık kalınarak Bayes Ağı modeli oluşturulmuştur. HFACS modelinin oluşturulması esnasında tespit edilen nedenler Bayes yapısının oluşturulabilmesi maksadıyla literatüre bağlı kalınarak isimlendirilen düğümler altında toplanmıştır. Geliştirilen bu model aracılığıyla, nedenler arasındaki olasılıksal ilişkiler görselleştirilmiş; düğümler arası bağlantıların kuvvetleri renk kodlarıyla işaretlenerek belirgin etkileşimler ortaya konmuştur. Yapılan bu çalışma ile emniyetsiz eylemleri hazırlayan ön koşullar ile emniyetsiz eylemler arasındaki kuvvetli ilişki göz önüne serilmiştir. Ayrıca eğitim ve personel atama arasındaki kaza oluşumu arasında kuvvetli etki olduğu görülmüş, bu iki faktörün gemiye aşinalık, bölgeye aşinalık ve şirketin gemiadamı ile donatma stratejisi arasındaki bağlantıları incelenmiştir. Çalışma, çatma-çatışma kazalarının önlenmesine yönelik veri temelli ve bütüncül yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlamayı hedeflemekte ve bu alanda çalışacak araştırmacılar için önemli bir kaynak sunmaktadır.