Çatışma çözümü bağlamında Kosova-Sırbistan ilişkileri (1999-2023)

Kosova ile Sırbistan arasındaki çatışması, Soğuk Savaş sonrası Avrupa'sının en karmaşık ve uzun süreli ihtilaflarından biri olup, egemenlik iddiaları, etno-milliyetçi kimlikler ve tartışmalı devlet statüsü temellerine dayanmaktadır. 1998 ile 1999 savaşının ve NATO müdahalesinin ardından Kosova, 2008 yılında tek taraflı olarak bağımsızlığını ilan edene dek Birleşmiş Milletler yönetimi altında kalmıştır. Bu ilan, Sırbistan ve bazı diğer devletler tarafından tanınmamıştır. Silahlı çatışmalar sona ermiş olsa da siyasal normalleşme sağlanamamış; bu durum, Batı Balkanlar'da istikrarsızlığın devam etmesine neden olmuştur. Bu tez, 1999'dan itibaren uygulamaya konulan uluslararası arabuluculuk çabaları, ikili müzakereler ve kurumsal mekanizmalar üzerinden Kosova ile Sırbistan arasındaki çatışma çözüm sürecinin evrimini derinlemesine analiz etmektedir. Özellikle, Avrupa Birliği kolaylaştırıcılığında imzalanan Brüksel Anlaşması (2013) ile Ohrid Anlaşması (2023), normalleşme sürecinin hukuki ve siyasi temel taşları olarak detaylı biçimde ele alınmıştır. Araştırmada, Sırp Belediyeler Birliği'nin (SBB) kurulması ve buna yönelik itirazlar, asimetrik özerklik dinamikleri ile tarafların karşılaştığı anayasal ve siyasal sınırlılıklar eleştirel bir yaklaşımla incelenmiştir. Bu çalışma, çatışma çözümü kuramı, hukuki-kurumsal analiz ve karşılaştırmalı özerklik modelleri (örneğin Güney Tirol örneği) gibi çok disiplinli bir yaklaşım benimseyerek, kalıcı bir birlikte yaşam zemininin mümkün olup olmadığını değerlendirmektedir. Ayrıca, Avrupa Birliği ve Amerika Birleşik Devletleri gibi dış aktörlerin müzakere ortamının şekillenmesindeki ve sonuçların yönlendirilmesindeki rolleri de araştırmaya dâhil edilmiştir. Elde edilen bulgular, Brüksel ve Ohrid Anlaşmalarının kademeli normalleşme için bir yol haritası sunduğunu ancak sürecin karşılıklı güvensizlik, iç siyasal parçalanma ve jeopolitik rekabet nedeniyle sekteye uğradığını göstermektedir. Bununla birlikte, yapıcı muğlaklık, aşamalı uygulama ve Avrupa entegrasyonu anlatısının çatışma dönüşümünde kritik kaldıraçlar olmaya devam ettiği sonucuna varılmıştır. Sonuç olarak, bu çalışma Kosova ile Sırbistan arasındaki diyaloğunun yalnızca iki taraf arasında sınırlı bir mesele olmadığını, aynı zamanda Avrupa Birliği'nin etnik temelli çatışmaları yönetme ve Avrupa'nın güneydoğu sınırlarında istikrar sağlama kapasitesinin de stratejik bir sınavı olduğunu savunmaktadır. Anahtar Kelimeler: Çatışma Çözümü, Arabuluculuk, Müzakere, Sırp Belediyeler Birliği, AB Kolaylaştırıcılığında Diyalog