From conflict to cooperation: Analyzing the Arctic Council as an institution constructing stability

Arktik Bölgesi'nde bilimsel çalışmaların yapılması yıllardır süregelmektedir. Ancak, iklim değişikliğinin etkilerinin hızlı bir biçimde kötüleşmesiyle birlikte günümüzde ilgili çalışmaların yoğunluğu artmaktadır. Gerçek şu ki, buzullar beklenmedik bir hızda erimektedir. Bu nedenle söz konusu bölge son yıllarda hem fırsatlarla hem de zorluklarla karşı karşıya kalmaktadır. Bu noktada, egemenlik ve ulusal güvenlik sürekli bir biçimde politikacılar ve medya tarafından çatışma içerikli konular arasında değerlendirilirken, hidrokarbon kaynaklarının ve ulaşıma elverişli hale gelen deniz rotalarının kullanımı daha az dikkat edilen fırsatlar arasında yer almaktadır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, çatışma içerikli senaryoların gündemde yer almasına karşın fırsatlar konusunun göz ardı edilmesidir. Diğer bir deyişle, politikacılar ve medya bölgesel siyaset ile ilgili -özellikle çatışma eğilimini barındıran konular ve ekolojik konular- konulara yer verirken, öte yandan buzulların erimesiyle birlikte ortaya çıkan bölgenin ekonomik potansiyeli pek önemsenmemektedir. Bu amaç doğrultusunda bölgedeki en önemli kurum olan Arktik Konseyi söz konusu sorunların üstesinden gelmeyi amaç edinmektedir. Bu nedenle, bu çalışma Arktik devletlerinin neoliberal politikalarla Konsey çatısı altında bölgede ortaya çıkan fırsatları değerlendirme konusundaki öncelikli niyetlerini ifşa etmeyi hedeflemektedir. Çalışmada Arktik Konseyi'nin söz konusu fırsatlara odaklanarak üyeleri arasında işbirliği ve bölgede istikrar inşa ettiği iddia edilmektedir. Ayrıca, rejim yapılarına yönelik güç odaklı veya bilgi odaklı araçların aksine, Konsey'in çıkar odaklı bir perspektifle daha iyi anlaşılabileceği iddia edilmektedir. Bu nedenle, çalışmanın kapsamı Arktik Konseyi'nin neoliberal yaklaşımla değerlendirilmesi şeklinde belirlenmiştir. Çalışma oluşturulurken yöntem olarak nitelikli içerik analizinden, teorik yaklaşım olarak da uluslararası rejim teorilerinden faydalanılmıştır. Bu bağlamda, veri toplama sürecinde alanında uzman bilim insanları ve karar vericilerin başlıca kaynaklarından faydalanılırken, tezin desteklenmesi adına rejim teorilerinin üç önemli sütununa değinilmiştir. Veriler, internet ortamından, üniversitelerin veri tabanlarından ve kütüphanelerin fiziksel dökümanlarından alınmıştır. Çalışmanın özü olarak, bölgede işbirliği tesis eden Arktik Konseyi öncülüğünde rejimlerin çıkar temelli yaklaşımını vurgulamak adına Arktik devletlerinin bölge ile ilgili strateji belgeleri ve ortak çıkarları da araştırılmıştır. Bu çalışma, Arktik Konseyi'nin üyelerini ortak bir işbirliği zemininde bir arada tuttuğu iddiasıyla sonuca varmaktadır. Ayrıca, Arktik devletlerinin ekonomik kalkınmayı ilerletmeyi önemli bir ortak çıkar olarak hedeflediğine değinilmektedir. Böylece, Arktik devletlerinin agresif tutumlara sebep olabilecek konular yerine Arktik Konseyi'nde bulunarak bölgede ortaya çıkan fırsatlardan yararlanmayı tercih ettiğinde karar kılınmaktadır. Ek olarak, bölgeye yeni angaje olan Konsey'in Asyalı gözlemci ülkelerinin Konsey'in işbirliği mekanizmasını güçlendirdiği sonucuna varılmaktadır. Bunun yanı sıra, ekonomik kalkınma şimdiye dek Arktik devletlerinin aralarında işbirliği oluşturmayı motive eden en önemli ortak çıkarları arasında yer almaktadır. Nihayetinde, Arktik Konseyi'nin neoliberal politikalarla üyeleri arasında istikrar tesis ettiğine değinilmektedir. Diğer bir deyişle, Arktik Konseyi'nin kurumsal yapısında sergilenen işbirliği adımlarını anlamada en açıklayıcı aracın rejim teorisinin çıkar temelli yapısı olduğu iddia edilmektedir. Anahtar Kelimeler: Arktik Konseyi, Ekonomik Kalkınma, İklim Değişikliği, İşbirliği, Neoliberal Politikalar