Cem Sultan'ın Türkçe divan'ında âhengi sağlayan edebî sanatlar

Klâsik Türk edebiyatı denildiğinde akla nesirden önce nazım gelmektedir. Sanatkârı geleceğe taşıyan kalıcılığa, şairler de şiirlerinde kullanmış oldukları dille erişmişlerdir. Onların dili kullanmadaki meziyeti, şiirde mana ile birlikte âhenkte de kendini göstermektedir. Bir kelimenin manaya kattığı derinlikle söyleyişe kattığı güzellik bir bütün halindedir. Âhenk, ses uyumu demektir ve Klâsik Türk edebiyatında şiirle birlikte önem kazanmaktadır. Âhengin oluşumunda çeşitli unsurlar söz konusudur. Bunların başında vezin ve kafiye gelse de bazı edebî sanatların da âhengin sağlanmasına belirli ölçülerde katkısı olmuştur. Bu çalışmada, 15.yy'ın önemli şairlerinden Cem Sultan'ın Türkçe Divan'ındaki âhengi sağlayan edebî sanatlar ele alınmıştır. Bu başlık altında şiirler tek tek taranarak incelenmiş, sese dayalı sanatlar "aks, cinâs, iştikak, kalb, nida", söze dayalı sanatlar "reddü'l-acüz ale's-sadr, tarsi, tekrir, aralıklı söz tekrarları" olmak üzere iki ayrı başlık altında toplanmıştır. Bu inceleme neticesinde de şairin anlamı kuvvetlendirmekle birlikte sözün daha canlı ve etkileyici olmasını sağlayacak edebî sanatlara yer verdiği tespit edilmiştir. Divanda çok fazla örneğine rastlanan söz tekrarları vasıtasıyla şairin vurgulamak istediği kavramı pekiştirmek, anlamı kuvvetlendirmek ve ses uyumuyla birlikte âhenk temin etmek istediği gösterilmeye çalışılmıştır. Aynı şekilde cinâs ve iştikak sanatını meydana getiren ses benzerliklerinin beyitte iç âhenk sağladığı, ifadeyi ilgi çekici hâle getirdiği görülmüştür. Şairin tarsi sanatı ile de beyitteki sözcükleri ölçü ve uyak bakımından birbirine denk getirerek doğrudan âhenk temin etmek istediği gözlenmiştir. Cem Sultan'ın şiirlerinde daha fazla yer verdiği âhengi sağlayan edebî sanatlar, sonuç kısmında sayısal verilere dayanılarak tablo halinde verilmiştir.