Cemâluddîn el-Hısnî'nin el-keşf 'an ahkâmi'l-hemze fi'l-vakfi'l-hişâm ve hamza isimli eserinin tahkik ve tahlili

Kıraat ilmi ve dilbilim açısından büyük önem taşıyan Hemze bahsi, tarihi süreç içerisinde dilciler ve kıraat âlimleri için geniş bir araştırma alanı olmuştur. Hemze'nin tahfifi ile ilgili Hişâm ve Hamza'nın vakf kuralları üzerine birçok çalışma yapılmış, bu konu kıraat kitaplarında ve müstakil eserlerde incelenmiştir. Bu konuda yazılmış müstakil eserlerden biri de Osmanlı döneminde yaşamış Hüseyin b. Ali b. Abdurrahman b. Muhammed b. Cemâluddîn el-Hısnî'nin el-Keşf 'an Ahkâmi'l-Hemze fi'l-vakfi'l-Hişâm ve Hamza adlı eseridir (ö. 971/1563). Üretken bir kişiliğe sahip olan el-Hısnî, henüz on dört yaşındayken eser yazmaya başlamış ve başta şer'i ilimler olmak üzere farklı ilim dallarında birçok eser kaleme almıştır. El-Keşf, Hişâm ve Hamza' nın Hemzeli Kur'ân lafızlarındaki okuyuş biçimlerini ve aralarındaki farklılıkları ele alır. Bu bağlamda Resm-i Mushaf'ta Hemzenin yazım şekillerini "و" ve "ي" kürsüsünde resmedilen Hemzenin yazım metodundaki farklılıklar neticesinde vakf halinde ortaya çıkan okunuş şekilleri detaylı bir şekilde incelemiştir. Eser, üzerinde vakf yapılma ihtimali olan tüm Hemzeli Kur'ân lafızlarını kapsayarak özgünlük göstermektedir. Bu nedenle, el-Hısnî'nin el-Keşf adlı eseri kapsamlı bir şekilde incelenip tahkik edilmiştir. Çalışma, giriş ve iki bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde tezin konusu, amacı, önemi, yöntemi, kapsamı ve Kıraat ilmi ile Hemze konusu ele alınmıştır. Birinci bölümde müellifin hayatı, ilmi kişiliği, eserleri, hocaları ve "el-Keşf" adlı eserinin incelenmesi yapılmıştır. Eserin adı, telif tarihi, yazılış amacı ve müellife aidiyeti tabakat kitaplarından araştırılarak ortaya konmuştur. Müellif ve eserleri hakkında bilgiler, öncelikle müellifin eserlerine başvurularak ve ardından tabakat kitaplarındaki dağınık bilgiler toplanarak metin karşılaştırması ve veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. İkinci bölümde "el-Keşf' adlı eser İSAM Tahkikli Neşir Esasları (İTNES) dikkate alınarak tahkik edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Kıraat İlmi, Vakf, Hemze, Hişam, Hamza, el-Hısnî.