Çeper kuşak analizinin sistematize edilmesi: Şanlıurfa örneği

Bu tez, ilk olarak yirminci yüzyılın ilk yarısında Herbert Louis tarafından önerilen ve MRG Conzen tarafından geliştirilen çeper kuşak konsepti ve analizinin geliştirilmesini ele almaktadır. Araştırma öncelikle dünya çapında gerçekleştirilmiş çeper kuşak konsepti uygulamalarına odaklanarak analiz yönteminin temel zayıflıklarını ortaya koymaktadır. Konseptin karmaşık terminolojisi, güçlü bir metodoloji inşasının zayıflığı, çeper kuşak analiz sürecinde uygulama adımlarının yeterince tanımlanmamış olması, sistematik bir analiz yönteminin yeterli düzeyde ortaya konmamış olması ve planlama pratiklerinde yeterince ele alınmaması bu temel zayıflıklar arasındadır. Bu tez sekiz bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm tezin amacını, önemini, araştırma aşamalarını ve tezin kapsamını ele almaktadır. İkinci bölüm literatür araştırmasıdır. Bu bölümde neoliberaliz dair kısa bir literatür araştırması ve kentsel morfoloji literatürünün güçlü bir incelemesini sunmaktadır. Kentsel morfoloji yaklaşımları tanımlanmakta, tarihi-coğrafi yaklaşımın detaylı bir araştırması sunulmaktadır. Üçüncü bölümde çeper kuşak konseptinin dünyadaki uygulamaları yöntemsel açıdan tartışılmaktadır. Dördüncü bölüm yöntem tasarımını içermektedir. Burada daha sistematik bir çeper kuşak analiz yöntemi ortaya konulmaktadır. Yöntem sekiz uygulama adımından oluşmakta, bu adımların nasıl uygulanacağını ele alarak çeper kuşak alanlarının, değişimlerinin, kullanım ve formlarının ortaya konulmasına odaklanmakta ve bütün bunların hiyerarşik bir düzen içerisinde tanımlanmasını ele almaktadır. Hiyerarşik düzen içerisinde tanımlanan birinci seviye çeper kuşak oluşum süreçlerine, ikinci seviye çeper kuşak değişim süreçlerine, üçüncü seviye ise çeper kuşak kullanım ve formlarına tekabül etmektedir. Beşinci bölüm Urfa'nın temel kentsel boyutlarını ve kentsel evrimini sunmaktadır. Altıncı bölüm Urfa Çeper kuşak analizlerini ele almaktadır. Yedinci bölüm ise Urfa çeper kuşak alanlarının genel bir değerlendirmesi ve tartışmasını, neoliberal dönemde çeper kuşak alanlarında meydana gelen çeper kuşak değişimlerin arka planını ve çeper kuşak konseptinin kent planlama pratiklerindeki potansiyeline vurgu yapılmaktadır. Son bölüm ise tezin sonuçlarını ortaya koymaktadır. Yöntemin Urfa örnekleminde uygulanması, yöntemin açıklığını ve uygulanabilirliğini göstermektedir. Bu tez yöntemsel katkıya ek olarak neoliberal politikaların çeper kuşak alanlarını etkileme biçimini ortaya koymaktadır. Bu tez, ayrıca çeper kuşak konsepti ve analiz yönteminin çeper kuşak alanlarının korunmasına, değişim ve koruma arasında dengenin sağlanmasına ve geniş bir yelpazeye sahip olan kent planlama pratiklerine güçlü bir temel sunması beklenmektedir.