Cerîde-i Mehâkim'in I. dönem 1-35 sayılarının (1873) transkripsiyon, değerlendirme ve fihristi

Osmanlı Devleti'nin modernleşme kodlarını uygulamaya koyduğu XIX. yüzyılda en önemli uygulama alanlarından biri şüphesiz hukuktur. Dönemin şartları gereği gerçekleştirilen hukuk reformlarını basın alanında yapılan çalışmalar daha da görünür kılmıştır. Bunun önemli yansımalarından biri de Cerîde-i Mehâkim adlı yayın organıdır. Bu gazete, yeni kurulan mahkemeler ve bu mahkemelere intikal eden davalar, dönemin hukuk mevzuatı gibi önemli konuları içeren bir süreli yayındır. İsim değişiklerine uğrayarak toplamda altı dönem olarak çıkarılan ve günümüzde Adalet Dergisi adıyla yayınlanmaya devam eden Cerîde-i Mehâkim, çıkarıldığı dönemin şartlarında belli bir ücret karşılığında her bireyin erişimine açık olarak satışa sunulmuştur. Çalışmamızın başında, 19. yüzyılda Osmanlı'da basın ve hukuk hakkındaki gelişmelere dair genel malumat verdikten sonra Cerîde-i Mehâkim'in çıkış yılı olan 1873 tarihine ait ilk 35 sayının transkripsiyonunu gerçekleştirdik. Transkripsiyondan sonra, Cerîde-i Mekâkim hakkında geniş bir değerlendirme yaparak gazetenin incelediğimiz ilk 35 sayısının konu bazlı bir indeksini hazırladık. Her sayıyı ayrı ayrı ele alarak konu başlıklarını ve bu başlıklar altında sunulan bilgilerin özetini ihtiva eden tablolar hazırladık. Bu fihrist sayesinde okuyucunun konuya ulaşımını kolaylaştırmayı hedefledik. Dönemin hukuki faaliyetlerini ayrıntılarıyla içeren Cerîde-i Mehâkim yayınını incelemek, Osmanlı'nın son döneminden günümüze hukukun gelişimini ortaya koymak açısından elzemdir. Cerîde-i Mehâkim'e yansıyan bilgiler vasıtasıyla XIX. yüzyıl sonlarında Osmanlı hukuk sisteminin genel işleyişi, mevzuatı, dava konuları, verilen cezalar, temyiz ve istinaf mahkemesine taşınan davalar ve bu davalar sonucunda çıkan kararlar hakkında değerli verilere ulaşmak mümkündür. Bu gazetede karşılaştığımız önemli olaylardan birisi de şahıs ve devlet arasında gerçekleşen davalardır. Dönemin hukuk sistemi çerçevesinde hukukun Osmanlı Devleti'nde ne denli bir öneme sahip olduğunu gözlemleme fırsatı sunması açısından Cerîde-i Mehâkim değerli bir kaynak niteliği arz etmektedir. Cerîde-i Mehâkim'in bir diğer önemi ise Osmanlı'nın ilk medeni kanunlar kitabı olarak bilinen Mecelle'nin Osmanlı mahkemelerindeki uygulama alanlarını ve ne kadar başarıya ulaştığına dair ipuçları sunmasıdır. Mecelle, Cerîde'de özellikle borçlar ve eşya konulu anlaşmazlıklar sonucu açılan davalarda başvurulan bir kaynak olarak karşımıza çıkmaktadır.