Çeşitli bitki büyüme düzenleyicilerinin şeftali (Prunus persica (L.) Batsch) anacının in vitro çoğaltımı üzerine etkileri

Şeftali (Prunus persica L. ( Batsch) ), hem meyve hem de süs bitkisi olarak yetiştiriciliği yapılan bir bitki çeşididir. Şeftali bitkisinin geleneksel vejetatif çoğaltma yöntemleri, zaman alıcıdır ve mevsimsel olarak düşük çoğalma hızına sahiptir. Bu değerli bitki materyallerinin sınırlı kullanımına neden olur. Son yıllarda meyve fidan yetiştiriciliği "in vitro" kültür yöntemlerini kapsayan yüksek miktarlarda verim ve hastalıksız bitki üretimine olanak tanıyan "biyoteknolojik" yöntemlerle yapılmaktadır. Bu çalışmada şeftali bitkisinin mikroçoğaltımı için bir protokol geliştirmek amacıyla, nodal eksplantları kullanılarak sterilizasyon, sürgün oluşturma, köklendirme ve aklimatizasyon çalışmaları yapılmıştır. Nodal eksplantlar ilk olarak yüzey sterilizasyonu yapılıp; ticari NaOCl (% 5 NaOCl içeren-ACE) içerisinde farklı sürelerde ve farklı konsantrasyonlarda tutulmuştur. Sürgün oluşumu için bitki büyüme düzenleyicisi olarak (BBD); 0.5 ve 1 mg/ L Benzilaminopürin (BAP) ile beraber 0.25, 0.5, 1 mg/ L'lik 3 farklı konsantrasyondaki 5 tip oksin [Indol-3 Asetik asit (IAA), Indol-3 bütirikasit (IBA), Naftalin asetik asit (NAA), Pikloram (P), 2,4-Diklorofenoksiasetikasit (2,4-D)] kullanılmıştır. Besiyeri ortamı olarak MS (Murashige Skoog, 4.4 g/L) kullanılmış, 30 g/L sükroz, 8 g/ L agar ilave edilmiş ve pH'sı 5.75-5.80 aralığında tamponlanarak 121◦C'de 15 dakika otoklavlaşmıştır. Steril eksplantlar kültüre alınarak 24±2 ◦C'de 16 saat aydınlık /8 saat karanlık olan periyotlardaki kültür odasına alınmıştır. Belirli aralıklarla sürgün oluşumu gözlemlenmiş olup sürgün, yaprak sayısı ve uzunluğu kaydedilmiştir. Veriler varyans analizine (ANOVA) tabi tutulmuştur. En iyi sterilizasyon, seyreltilmemiş ticari NaOCl' ün 13 dakika muamele edildiği çalışmada elde edilmiştir. Sürgün oluşumu, en iyi 1 mg/L BAP+1 mg/L NAA içeren besiyerinde gözlemlenmiştir. "P" içeren besi yerlerinde sürgün yerine sadece kallus oluşumları gözlemlenmiştir. En az sürgün oluşumu ise, 2,4-D içeren besi yerlerinde kaydedilmiştir. Köklendirme aşamasında; 6 farklı şekilde hazırlanan MS+ Sükroz ve 0.25 0.5, 1, 2 mg/ L'lik IBA, NAA, 2,4- D, IAA kullanılmıştır. En fazla köklenme ¼ MS+ ¼ sükroz içeren 1 mg/ L NAA'lı besiyerinde kaydedilmiştir. IAA içeren besiyerlerinde hiçbir köklenmeye rastlanmamıştır. Son aşama olarak da gelişmesini tamamlamış köklü bitkicikler aklimatizasyon ortamlarına alınmış ve hayatta kalma oranları hesaplanmıştır. Anahtar Kelimeler: Prunus persica (L.) Batsch; mikroçoğaltım; in vitro; şeftali