Ceza Muhakemesi Hukukunda tutuklama

Maddi gerçeği ortaya çıkarmak için yürütülen ceza muhakemesinde bazı tedbirlere gereksinim duyulabilmektedir. Tutuklama da bunlardan biridir. Günümüzde kişi özgürlüğü ve güvenliğiyle doğrudan ilgili olan tutuklamaya ilişkin kavramlara hem Birleşmiş Milletler bünyesinde, hem de Avrupa Konseyi bünyesinde oluşturulan bir çok belgede yer verilmiştir.Türk hukuk sisteminde tutuklama, anayasal dayanağını Anayasa' nın 19. Md.' sinden almaktadır. Ayrıca tutuklama, Ceza Muhakemesi Kanunu' nun 100-108. Md.' leri arasında ve Askeri Mahkemeler Kuruluş ve Yargılama Usulü Kanunu' nun 69-76. Md.' leri arasında düzenlenmiştir. Tutuklama kararı verilebilmesi için; muhakeme şartının gerçekleşmesi, sanığa teminat belgesi verilmemiş olması ve hakim kararı olması gibi şekli şartların yanında, sanığın huzurda olması, tutuklama yasağı olmaması, kuvvetli suç şüphesi olması ve tutuklama nedenlerinden birinin bulunması gibi maddi şartların da gerçekleşmesi gerekir. Tutuklama nedenleri ise; sanığın kaçma şüphesi altında olması, davranışlarının; delilleri karartma ya da tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması biçiminde olması ya da tüm bu sayılanlardan başka suçun kanunda katalog halinde sayılan suçlardan biri olması gerekir. Ayrıca tutuklama kararı verilebilmesi için orantılılık ilkesinin ihlal edilmemesi gerekir. Tutuklamanın araç olduğu ve tüm şartlar oluşsa bile ihtiyari olduğu gerçeği de unutulmamalıdır. Yeni ceza muhakemesi hukukumuzda şartların bulunması halinde tutuklama yerine adli kontrol altına alma tedbirine de karar verilebilir. Tutuklamada kişi mutlaka bir avukat yardımından yararlandırılır. Tutuklama kararından kişinin bir yakınına veya belirlediği bir kişiye gecikmeksizin haber verilir. Tutukluluk durumu hem soruşturmada, hem de kovuşturmada yasada belirtildiği gibi, belli süreler içinde, ya da istem halinde ya da kendiliğinden incelenir. Tutukluluk bir üst sınıra bağlanmış olup, bu süre, suçun ağır ceza mahkemesinin görev alanına girip girmemesiyle bağlantılı olarak değişme göstermektedir. Tutuklanan kişinin bazı hakları olduğu gibi, bazı yükümlülükleri de vardır ve bunlar Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun' da düzenlenmiştir. Tutuklamadan kaynaklanan zararlar ise, tutuklulukta geçen sürenin mahkumiyetten indirilmesi ya da tazminat ödenmesi şeklinde giderilmektedir. Tazminat ödemenin koşulları CMK' nın 141. Md.' sinde belirtilmiştir. Askeri ceza muhakemesinde tutuklama ise, CMK' ya paralel olmakla birlikte, askeri disiplinin korunması nedeniyle de tutuklama yapılabilmesi, komutanın da tutuklama isteminde bulunabilmesi gibi bazı yönlerden adli ceza muhakemesinden ayrılmaktadır. Anahtar Kelimeler : Kişi Özgürlüğü, Tutuklama, Adli kontrol, Kaçma Şüphesi, Delilleri Karartma